Řecká poezie 20. let
20. století

Tereza Keslová

Masarykova univerzita

Brno 2013

Dílo bylo vytvořeno v rámci projektu Filozofická fakulta jako pracoviště excelentního vzdělávání: Komplexní inovace studijních oborů a programů na FF MU s ohledem na požadavky znalostní ekonomiky (FIFA), reg. č. CZ.1.07/2.2.00/28.0228 Operační program Vzdělávání pro konkurenceschopnost.

© 2013 Masarykova univerzita

Toto dílo podléhá licenci Creative Commons Uveďte autora-Neužívejte dílo komerčně-Nezasahujte do díla 3.0 Česko (CC BY-NC-ND 3.0 CZ). Shrnutí a úplný text licenčního ujednání je dostupný na: http://creativecommons.org/licenses/by-nc-nd/3.0/cz/.

Této licenci ovšem nepodléhají v díle užitá jiná díla.

Poznámka: Pokud budete toto dílo šířit, máte mj. povinnost uvést výše uvedené autorské údaje a ostatní seznámit s podmínkami licence.

ISBN 978-80-210-6438-6

ISBN 978-80-210-6435-5 (brož. vaz.)

ISBN 978-80-210-6436-2 (online : pdf)

ISBN 978-80-210-6437-9 (online : ePub)

Table of Contents

Poznámka autora

Generace 20. let

Kostas Uranis

Napoleon Lapathiotis

Mitsos Papanikolau

Kostas Karyotakis

Bibliografie

Přílohy

Poznámka autora

Není-li uvedeno jinak, jsou básně, jež jsou obsaženy v těchto skriptech, čerpány z následujících publikací:

Uranis, K.: Ποιήματα. Εκλογή. Ed. Sideri, A. Athina: Vivliopolion tis Estias, 1993.

Lapathiotis, N.: Ποιήματα. Thessaloniki: Zitros, 2001.

Papanikolau, M: Τα ποιήματα. Ed. Korfis, T. Athina: Prosperos, 1971.

Karyotakis, K. J.: Τα ποιήματα (1913–1928). Ed. Savvidis, J. P. Athina: Nefeli, 1992.

Při přepisu řeckých jmen a názvů jsem se řídila zásadami novořecké transkripce uvedenými ve Slovníku řeckých spisovatelů.[1]

[1]  Kolektiv autorů: Slovník řeckých spisovatelů. Praha: Leda, 2006.

Generace 20. let

Δέν εἶναι πιά τραγούδι αὐτό, δέν εἶναι ἀχός

ἀνθρώπινος. Ἀκούγεται νά φτάνει

σάν τελευταία κραυγή, στά βάθη τῆς νυχτός,

κάποιου πὄχει πεθάνει.

Κριτική, K. Karyotakis[1]

Básníci, jejichž literární činnost se datuje zhruba do období prvních tří desetiletí 20. století (tzv. ποιητές του Μεσοπολέμου)[2], byli na řeckou literární scénu uvedeni roku 1912 básnickou sbírkou Spleen Kostase Uranise. Její název, odvozen od stejnojmenné básně jednoho z představitelů francouzských prokletých básníků Charlese Baudelaira, již sám o sobě naznačil, jakým směrem se tato generace autorů vydá.[3]

Nedá se ovšem hovořit o nějaké konkrétní básnické škole (absence programu či manifestu), spíše o vytvoření jakéhosi obecného klimatu, v němž se posléze prosazují jednotlivé básnické osobnosti.

Témata jejich básní, odlišná od starší generace básníků[4], jež se objevila po K. Palamasovi, byla z velké části zformována vlivem historických událostí, politické situace a společenských podmínek té doby.

Narozeni na přelomu 19. a 20. století, prožili tito básníci svůj život v období plném neklidu, občanských nepokojů a válek, jež vyvrcholilo Maloasijskou katastrofou – zhroucením Velké myšlenky, k jejímuž uskutečnění se upínaly celé generace občanů novodobého řeckého státu.[5] Reakcí autorů generace 20. let bylo opuštění jakýchkoliv vlasteneckých ideálů či společenské angažovanosti a značné zúžení vnitřního světa, naprosté obrácení se do nitra.[6] Ačkoli se básníci této generace aktivně účastnili městského života (většina jich žila v Athénách) a příroda se v jejich poezii objevuje převážně jako rušivý element, byli vinou svého neortodoxního stylu života i svým vlastním přičiněním ze společnosti vyloučeni.[7]

Odmítli předchozími generacemi literátů přijímanou představu básníka jako proroka, jenž má své stěžejní, pevné místo ve společnosti, od níž se odvrací a uzavírají se do svého vnitřního světa, v němž mají místo pouze jejich vlastní prožitky.[8] Hledali únik v minulosti, protože jejich vlastní přítomnost byla trýznivá a budoucnost pro ně neexistovala. Útěchou se jim stává také cestování, dobrodružství, chvilkové a náhodné milostné vztahy, návykové látky a samozřejmě umění.

Jejich básně jsou proto plné bolesti, melancholie a zničujícího pocitu marnosti vlastního žití; snaha dosáhnout absolutního naplnění a uspokojení je vedla k honbě za nesplnitelnými sny, rozpor mezi iluzemi a realitou na ně doléhal tím intenzivněji, čím víc se jejich mládí vzdalovalo.

Neschopni vymanit se z této beznaděje, na níž reagovali někdy s lítostí, jindy s trpkou ironií, ale vždy s jakousi téměř fatální odevzdaností, stupňovali své osobní drama, až nakonec – po dosažení samého dna existence – zůstává básníkům generace 20. let již jen jediná jistota – poezie.

Hlavními rysy této poezie jsou:

a)  pesimismus, melancholie, nostalgie

b)  pesimistický a odmítavý postoj vůči realitě

c)  introverze

d)  hledání východiska ve snění, neustálá touha po úniku, obrat do vlastní minulosti

e)  absence ideálů – neexistuje víra ve vznešené myšlenky

f)  odmítání života až ve formě vzývání smrti

g)  útlocitnost až přecitlivělost

h)  smysl pro estetično

i)  obrat ke smyslovému vnímání

j)  ironie (zejména u K. Karyotakise)

Přijímali vlivy evropských literárních směrů, zejména francouzského symbolismu a jeho hlavních představitelů, tzv. prokletých básníků. Zatímco Palamas a další příslušníci starší generace čerpali inspiraci z díla Victora Huga apod., tito autoři se obraceli k Ch. Baudelairovi nebo P. Verlainovi. I to je odlišovalo od předchozích generací, protože ačkoli se Palamas a jeho současníci snažili přijímat nové evropské umělecké směry a do jisté míry (zejména právě u Palamase) se jim to dařilo, hlavním těžištěm jejich inspirace byl řecký způsob života, řecká literární tradice.

Dalšími literárními směry, jejichž vliv se v tvorbě těchto básníků projevuje, jsou estetismus O. Wilda a W. Patera a romantismus, jenž se svou civilní podobou a něžnými tóny podstatně lišil od patetického romantismu Athénské romantické školy poloviny 19. století, ačkoli do něj pronikaly „temné“ prvky v podobě vyhledávání slastí a uměle vytvořených požitků.[9]

Po formální stránce svých básní se básnící generace 20. let nedokázali plně vymanit z tradičních básnických schémat, ačkoli se snažili o jejich narušování a oživování (básnické přesahy, neobvyklá syntax, střídání strofických forem – např. experimenty na poli sonetu).

Jejich přínos nespočívá v kvalitě díla, jež byla v mnoha případech pouze průměrná. Nová byla témata, s nimiž do literatury vstoupili. Ještě nikdy předtím nebyla řecká poezie tak melancholická, depresivní, do sebe zahleděná.

Kromě nové tematiky přináší tato generace do literatury ještě něco jiného – upřímnost životního prožitku. Všichni její představitelé ztotožnili svůj život s uměním. Hnali se za vzrušením a zanícením ve snaze dosáhnout co nejintenzivnějšího prožitku, ve snaze cítit život, vymanit se z beznaděje, již pro ně představovala přítomnost. Řada z nich spáchala sebevraždu, byla závislá na drogách či měla vážné psychické potíže. Ačkoli se soustředili pouze na svou vlastní osobní zkušenost, na vlastní peripetie, podařilo se jim, aniž by se o to snažili, vytvořit obecnou hypotézu člověka.

[1]  Karyotakis, K.: Τα ποιήματα (1913–1928). Ed. Savvidis, J. P. Athina: Nefeli, 1992, s. 127.

[2]  Hlavními představiteli této generace byli K. Karyotakis (1896–1928), K. Uranis (1890–1953), N. Lapathiotis (1888–1944), M. Papanikolau (1900–1943), M. Polyduri (1902–1930), K. Paraschos (1894–1964), R. Filyras (1888–1942). Více např. Kolektiv autorů: Λεξικό νεοελληνικής λογοτεχνίας. Πρόσωπα. Έργα. Ρεύματα. Όροι. Athina: Ekdosis Pataki, 2008.

[3]  Vitti, M.: Ιστορία της νεοελληνικής λογοτεχνίας. Athina: Ekdosis Odysseas, 1994, s. 358

[4]  Více o vývoji novořecké poezie na přelomu 19. a 20. století např.: Beaton, R.: Εισαγωγή στη νεότερη ελληνική λογοτεχνία. Athina: Nefeli, 1996, s. 102–103, 120–137, 152–173; Vitti, 1994, s. 281–290, 307–320, 331–366.

[5]  Více o dějinách Řecka na počátku 20. století např.: Vurnas, T.: Ιστορία της σύγχρονης Ελλάδας, β’ τόμος: Από την έλευση του Βενιζέλου στην Ελλάδα (1909) ως την έκρηξη του Ελληνοϊταλικού πολέμου (1940). Athina: Ekdosis Pataki, 1998; Hradečný, P. a kolektiv: Dějiny Řecka. Praha: Nakladatelství Lidové noviny, 1998, s. 335–338, 365–416.

[6]  Sterjopulos, K.: Η ποίηση και το πνεύμα μιας εποχής. Ο Τέλλος Άγρας και το πνεύμα της παρακμής. Athina: Ekdosis Vakon V. Kontu, 1967, s. 11–12.

[7]  Filokypru, E.: „The greek post-symbolist poet’s place in society“. Modern Greek Studies Yearbook, 8, 1992, s. 231–240.

[8]  Ibid. 231.

[9]  Sterjopulos, 1967, s. 19–20.

Kostas Uranis

„Ὁ Οὐράνης ταξιδεύει καὶ μᾶς ταξιδεύει μέσα στὸν κόσμο τοῦ ἀνεκπλήρωτου γιατὶ ὁ ὅρος τῆς ἐκλήρωσης τοῦ πόθου του εἶναι νὰ μὴν ἐκπληρωθεῖ.“[1]

ΓΙΑΤΙ

Ποιά νά ’ναι αὐτὴ ἡ ἀδιάκοπη ποὺ μὲ παιδεύει λύπη,

σὰν κάτι νὰ μοῦ πέθανε, σὰν κάτι νὰ μοῦ λείπει,

καὶ γιατί τάχατε ἡ ψυχὴ ν’ ἀναζητάει τὸ κλάμα,

πὼς τὴ δροσιὰ τὰ λούλουδα στὸ θερινὸ τὸ κάμα;

Τί νά ’ναι αὐτὸ ποὺ διάφορον μὲ κάνει ἐμένα ἀπ’ ὅλους,

ποὺ θέλει νά ’μαι πένθιμος ὅταν γελᾶν οἱ ἄλλοι,

κι αὐτὸ τὸ τόσο ἀνήσυχο μέσα μου σὰν τὸ κύμα,

ποὺ σκάζει καὶ ξανάρχεται σὲ μιὰν αἰώνια πάλη;

Γιατί ὅλα νά ’ναι ἀνούσια σὲ μένα, νὰ μὴν ξέρω

τί θέλω καὶ γιατί ὅ,τι χτὲς ποθοῦσα νὰ μ’ ἀφήνει

ἀδιάφορον, σὰν ἡ ζωὴ στα χέρια μοῦ τὸ δίνει;

Κι ἀφοῦ ἡ ζωὴ τόσο πικρὴ μοῦ φαίνεται ἐδῶ κάτου,

γιατί, ὅταν ἁπλώνεται τριγύρω μου τὸ βράδυ,

τὸ δέος αὐτὸ τὸ σύγκορμο στὴ σκέψη τοῦ θανάτου;

[1]  Sideri, A.: „Ο Κώστας Ουράνης στην κάμψη του αιώνα“. In Uranis, K.: Ποιήματα. Εκλογή. Ed. Sideri, A. Athina: Vivliopolion tis Estias, 1993, s. 22.

Životopis[1]

–  1890–1953, * Konstantinopol, vlastním jménem Kostas Nearchos

–  vystudoval gymnázium v Nafpliu, studia dokončil v Konstantinopoli

–  roku 1908 se usadil v Athénách, ale po krátkém pobytu odjel studovat do zahraničí, před studiem ovšem upřednostňoval bohémský a kosmopolitní způsob života

–  v Paříži u něj propukla tuberkulóza, dva roky se léčil ve švýcarském sanatoriu v Davosu, kde se také seznámil se svou první ženou, Portugalkou Manuelou Santiago, manželství ovšem nevydrželo, jeho druhou manželkou se stala roku 1930 spisovatelka a literární kritička Eleni Negreponti, jež používala pseudonym Alkis Thrylos

–  od roku 1920 žil v Portugalsku, kde působil jako řecký vyslanec, o čtyři roky později se vrátil do Athén a začal pracovat jako novinář

–  ředitel Eleftheros Logos, spolupráce s periodiky Numas, Dafni, Elefthero Vima, Grammata, Kalitechnis

–  často cestoval, ale postupně se jeho zdravotní stav zhoršil (i následkem německé okupace Řecka), byl proto nucen zanechat cest do zahraničí

–  zemřel roku 1953 následkem srdeční příhody

[1]  Βιωγραφικό σημείωμα. Κώστας Ουράνης. [online] [cit. 18. ledna 2013]. Dostupné z: <http://www.ekebi.gr/frontoffice/portal.asp?cpage=NODE&cnode=461&t=300>.

Dílo[1]

–  Uranis se o literaturu zajímal již od dětství, oficiálně vstoupil na literární scénu roku 1909, kdy vydal svou první básnickou sbírku Σαν Όνειρα, od té se však později distancoval a za svou prvotinu považoval následující sbírku Spleen vydanou roku 1912 – právě tato sbírka uvádí na literární scénu básníky generace 20. let, následovaly sbírky básní Νοσταλγίες (1920) a Αποδημίες, jež sestává z básní publikovaných v časopisech a novinách, jež byly shromážděny a vydány až po Uranisově smrti roku 1953

–  věnoval se též próze a cestopisům, roku 1918 vydal kritickou studii o Ch. Baudelairovi nazvanou Κάρολος Μπωντλαίρ, Baudelaira lze považovat za jeho hlavní básnický vzor

–  vlivy na jeho poezii – Charles Baudelaire, Edgar Allan Poe, Jules Laforgue, někteří méně známí francouzští a belgičtí básníci (H. Spiess, A. Spire, G. Rodenbach)

–  po celý život zůstal zcela odevzdán době francouzských básníků, v této atmosféře si vytvořil svůj básnický projev

–  charakteristická témata jeho poezie – nuda, samota, strach ze smrti, cestování, milostná dobrodružství, nostalgie, honba za nedosažitelnými sny

[1]  Βιωγραφικό σημείωμα. Κώστας Ουράνης. [online] [cit. 18. ledna 2013]. Dostupné z: <http://www.ekebi.gr/frontoffice/portal.asp?cpage=NODE&cnode=461&t=300>.

Témata

1. nuda

–  Uranisova nuda souvisela s jeho přítomností, vycházela z vědomí, že nikdy nemůže dosáhnout oné iluze, chiméry, za níž se celý svůj život hnal

„ Ἡ πλήξη εἶναι ἀνησυχία, κι ὄχι ἀπάθεια.“

Marie Léneru[1]

„ Ἡ ζωὴ μαυρίζει στὴν ἐπαφή της μὲ τὴν ἀλήθεια, σὰν τὸ ἀμφίβολο μανιτάρι στὸν ἀέρα, ὅταν συνθλίβεται. Καὶ τότε γεννιέται ἡ πλήξη τοῦ ζῆν, ὄχι ἡ περαστικὴ πλήξη. Ὄχι ἡ πλήξη ἀπὸ κούραση, ὄχι ἡ πλήξη ποὺ βλέπει κανεὶς τὴν πηγἠ της, οὔτε ἡ πλήξη ποὺ ξέρει τὰ ὅριά της. Μὰ ἡ τέλεια ἐκείνη πλήξη, ἡ καθαρὴ πλήξη, ἡ πλήξη ἐκείνη ποὺ δὲν ἔχει γιὰ αἰτία τὴν ἀτυχία ἤ τὴν ἀναπηρία – ἡ πλήξη ἐκείνη, τέλος, ποὺ δὲν ἔχει ἄλλη ὑπόσταση ἀπὸ τὴν ἴδια τὴ ζωή· καὶ δὲν ἔχει ἄλλη αἰτία ἀπὸ τὴν ὀξυδέρκεια. Ἡ ἀπόλυτη αὐτὴ πλήξη δὲν εἶναι καθ’ ἑαυτήν, παρὰ ἡ ζωὴ ὁλόγυμνη ὁταν αὐτοθεωρεῖται μὲ διαύγεια.“

Paul Valéry[2]

[1]  Převzato z: Karavias, P.: „Κ. Ουράνης: Πρόσωπο, προσωπείο, σκιά“. In Οκτώ μορφές. Athina: Ikaros, 1979, s. 99.

[2]  Ibid. 99–100.

Úryvek dopisu, jenž od Uranise obdržel jeho přítel Panos Karavias v lednu 1925, kdy byl Uranis velvyslancem v Portugalsku:

„Πάει τώρα μερικὸς καιρὸς ποὺ οἱ ψυχικές μου καταστάσεις γίνονται ὅλο καὶ πιὸ σκυθρωπές. Ἡ μελαγχολία στὴν ὁποία πέφτω, δὲν εἶναι ἐκεῖνη ποὺ ἀφήνει ἑνα κατακάθισμα ἡδονῆς. Εἶναι πικρὴ κι ἀνήσυχη, σχεδὸν ἐφιαλτική· δὲν κάνω παρὰ νὰ ψιθυρίζω στὸν ἑαυτό μου τὸ στἰχο τοῦ Βερλαίν:

Mon Dieu, la vie est là: simple et tranquille.

Ἀδύνατος ὁμως νὰ τὴν ζήσω. Πέφτω νὰ κοιμηθῶ μὲ μιὰ γεύση στάχτης στὸ στ΄μα μου, ὁταν σηκώνομαι, τὴν ξαναβρίσκω. Ἄ! αὐτὸ τὸ καθημερινό, τὸ ἀδιάκοπο κύμα τῆς πικρίας ποὺ χτυπάει τυφλὰ κι ἐπίμονα μέσα στὴν σκέψη μου! Ὅλα μ’ ἐνοχλούν, ὅλα μοῦ εἶναι ἀφόρητα: οἱ ἄλλοι κι ὁ ἑαυτός μου. Σὲ τίποτα δὲν βρίσκω ἐνδιαφέρον. Καταπιάνομαι κάτι: μιὰ διασκέδαση, ἕνα φλέρτ, ἕνα τραγούδι – καὶ τ’ ἀφήνω κουρασμένος, ἀπογοητευμένος, σχεδὸν ἀηδιασμένος... Μιὰ ἀνεξήγητη, μιὰ σχεδόν γυναικεία langueur, ποὺ ἐπειδὴ δὲν ἔχει αἰτία, δὲν ἔχει καὶ φάρμακο. Προσπαθῶ, ὅσο μπορῶ, ν’ ἀντιδράσω: συχνάζω στὰ κοσμικά τσάγια κι ἀκούω ὑπομονετικὰ διάφορες γριὲς κοντέσσες νὰ μοῦ μιλᾶν κατὰ τῆς Δημοκρατίας, πέφτω ἀπὸ τὴ μιὰ γυναίκα στὴν ἄλλη, πηγαίνω στὶς νυχτερινὲς λέσχες γιὰ νὰ ζαλιστῶ ἀπὸ τζὰζ-μπάντ, χαρτοπαίζω, ἀλλὰ τίποτα...“[1]

[1]  Karavias, P.: Κώστας Ουράνης. Το πρόσωπο, το προσωπείο και η σκιά. Ένα δοκίμιο και 19 γράμματα του ποιητή. Athina: Difros, 1958, s. 69–78.

2. smrt

–  Uranis se od mládí cítil být úzce svázaný se smrtí, celý život se potýkal s tuberkulózou a astmatem[1]

–  pocit přítomnosti smrti v něm vyvolával podzim a zima, opuštěné zahrady, osamocené místnosti[2]

ΔΕΙΛΙΝΑ ΦΘΙΝΟΠΩΡΟΥ

Στὰ δειλινὰ τὰ πένθιμα καὶ φθινοπωρινά,

ὅταν χτυπάει στὰ τζάμια τους θρηνητικὰ ἡ βροχὴ

κι ἐνῶ στὴν πόλη ἑσπερινοὺς βαροῦν ἀργὰ οἱ καμπάνες,

παίρνουμε μιὰ παράδοξην οἱ Κάμαρες ζωή.

Ὁ παγερός, ποὺ ἀπ’ τὶς κλειστὲς πόρτες γλιστράει,

ἀέρας

κούφιων βημάτων φέρνει ἀχοὺς καὶ ψίθυρους σβησμένους,

ποὺ κάνουν ὅποιον νείρεται ν’ ἀναθημᾶται ξάφνου

ἀγάπες χρόνων παλαιῶν καὶ φίλους πεθαμένους.

Καὶ τότες μὲς στὸ σούρουπο οἱ Κάμαρες γεμίζουν

φαντάσματα ποὺ στοὺς θαμποὺς καθρέφτες

καθρεφτιοῦνται,

ἐνῶ οἱ κουρτίνες οἱ βαριὲς - κοιτάξτε τις! - κουνιοῦνται

κι ἐνῶ τὰ ρόδα ποὺ ἔγερναν στὰ βάζα ξεχασμένα

φυλλορροοῦνε ἄξαφνα μὲ μιὰ στερνὴ εὐωδία

σὰ νὰ περάσαν πάνω τους δάχτυλα κάποια κρύα...

[1]  Karavias, 1979, s. 97.

[2]  Markakis, P.: Κώστας Ουράνης: Ο ψυχικός και πνευματικός του κόσμος. Ψυχογραφικό δοκίμιο. Athina: Vivliopolion tis Estias, 1969, s. 106.

ΦΘΙΝΟΠΩΡΙΝΟ ΠΑΡΚΟ

Ὤ! πόσον εἶναι πένθιμο μὲς στὴ βροχὴ τὸ πάρκο,

μὲ τὰ χλωμὰ λουλούδια του ποὺ γέρνουν λαβωμένα

καὶ τὰ βρεγμένα ἀγάλματα ποὺ γύρω τους σαπίζουν

σωροὶ τὰ φύλλα πού ’φερε ὁ ἀγέρας μαραμένα...

Οἱ λεωφόροι του, ἔρημες, ἀπέραντες καὶ κρύες,

φαντάζουν, μέσα στὸν τεφρό, στυγνὸν ὁρίζοντά του

- μὲ τὰ ψηλὰ τὰ δέντρα τους γυμνά, σκελετωμένα -,

σὰ νὰ ὁδεύουν στὸ βουβὸ βασίλειο τοῦ θανάτου.

Τριγύρω ἀπ’ τὶς δεξαμενὲς οἱ ἀρχαϊκὲς ὑδρίες

πλέον δὲν καθρεφτίζονται, ὅπως τὰ καλοκαίρια,

μὲ τ’ ἄσπρα ποὺ κατέβαιναν νὰ πιοῦνε περιστέρια:

μόνο τοῦ ἀναβρυτήριου τὸ μουσικὸ τὸ κλάμα,

μαζὶ μὲ τὴν ψιλὴ βροχὴ καὶ μὲ τὸν κρύο ἀγέρα,

σκορπιέται μάταιο στὴ γυμνή, σπαραχτικὴν ἡμέρα.

ΘΑ ΠΕΘΑΝΩ ΕΝΑ ΠΕΝΘΙΜΟ ΤΟΥ ΦΘΙΝΟΠΩΡΟΥ ΔΕΙΛΙ...

Θὰ πεθάνω ἕνα πένθιμο τοῦ φθινόπωρου δείλι

μὲς στὴν κρύα μου κάμαρα ὅπως ἔζησα: μόνος∙

στὴ στερνὴν ἀγωνία μου τὴ βροχὴ θὲ ν’ ἀκούω

καὶ τοὺς γνώριμους θόρυβους ποὺ σκορπάει ὁ δρόμος.

Θὰ πεθάνω ἕνα πένθιμο τοῦ φθινόπωρου δείλι

μέσα σ’ ἔπιπλα ξένα καὶ σὲ σκόρπια βιβλία,

θὰ μὲ βροῦν στὸ κρεβάτι μου, θὲ νὰ ’ρθεῖ ὁ ἀστυνόμος,

θὰ μὲ θάψουν σὰν ἄνθρωπο ποὺ δὲν εἶχε ἱστορία.

Ἀπ’ τοὺς φίλους ποὺ παίζαμε πότε-πότε χαρτιά,

θὰ ρωτήσει κανένας τους ἔτσι ἁπλά: «Τὸν Οὐράνη

μὴν τὸν εἶδε κανείς; Ἔχει μέρες ποὺ χάθηκε...»

Θ’ ἀπαντήσει ἄλλος, παίζοντας: «Μ’ αὐτὸς ἔχει

πεθάνει!»

Μιὰ στιγμὴ θ’ ἀπομείνουνε τὰ χαρτιά τους κρατώντας,

θὰ κουνήσουν περίλυπα καὶ σιγὰ τὸ κεφάλι∙

θὲ νὰ ποῦν: «Τ’ εἶναι ὁ ἄνθρωπος! Χτὲς ἀκόμα ἐζοῦσε...»

- καί, βουβοί, στὸ παιχνίδι τους θὰ βαλθοῦνε καὶ πάλι.

Κάποιος θά ’ναι συνάδελφος στὰ «ψιλὰ» ποὺ θὰ γράψει

πὼς «προώρως ἀπέθανεν ὁ Οὐράνης στὴν ξένην,

νέος γνωστός στοὺς κύκλους μας, ποὺ κάποτε εἶχε

ἐκδώσει

μιὰ συλλογὴ ποιήματα πολλὰ ὑποσχομένην».

Κι αὐτὴ θά ’ναι ἡ μόνη τοῦ θανάτου μου μνεία.

Στὸ χωριό μου θὰ κλάψουνε μόνο οἱ γέροι γονιοί μου

καὶ θὰ κάνουν μνημόσυνο μὲ περίσσιους παπάδες,

ὅπου θά ’ναι ὅλοι οἱ φίλοι μου - κι ἴσως-ἴσως οἱ ὀχτροί

μου.

Θὰ πεθάνω ἕνα πένθιμο τοῦ φθινόπωρου δείλι

σὲ μιὰ κάμαρα ξένη, στὸ πολύβοο Παρίσι∙

καὶ μιὰ Κέττυ, θαρρώντας πὼς τὴν ξέχασα γι’ ἄλλην,

θὰ μοῦ γράψει ἕνα γράμμα - καὶ νεκρὸ θὰ μὲ βρίσει...

ΠΑΨΕΤΕ ΠΙΑ...

Πάψετε πιὰ νὰ ἐκπέμπετε τὸ σῆμα τοῦ κινδύνου,

τοὺς γόους τῆς ὑστερικῆς σειρήνας σταματεῖστε

κι ἀφῆστε τὸ πηδάλιο στῆς τρικυμίας τὰ χέρια:

τὸ πιὸ φριχτὸ ναυάγιο θὰ ἦταν νὰ σωθοῦμε!

Τί; Πάλι νὰ γυρίσουμε στὴν βαρετὴν Ἰθάκη,

στὶς μίζερες τὶς ἔγνοιες μας καὶ τὶς φτηνὲς χαρές μας

καὶ στὴν πιστὴ τὴ σύντροφο, ποὺ σὰν ἱστὸν ἀράχνης

ὕφαινε τὴν ἀγάπη της γύρω ἀπὸ τὴ ζωή μας;

Πάλι νὰ ξέρουμε ἀπὸ πρὶν τὸ αὔριο τί θά ’ναι

καὶ νὰ μὴ νιώθουμε καμιὰ λαχτάρα ν’ ἀνατείλει,

πάλι σὰν τούς ἀνήλιαστους καρπούς, ποὺ μαραζώνουν

καὶ πέφτουν σάπιοι κατὰ γῆς νὰ μοιάζουν τὰ ὄνειρά μας;

῾Η τόλμη ἀφοῦ μᾶς ἔλειψε (καὶ θὰ μᾶς λείπει πάντα!),

νὰ βγοῦμε, μόνοι, ἀπ’ τὴ στενὴ καὶ τὴ στρωτή μας κοίτη

κι ἐλεύτεροι, σὰν ἄνθρωποι στὴ χαραυγὴ τοῦ κόσμου,

τοὺς ἄγνωστους νὰ πάρουμε καὶ τοὺς μεγάλους δρόμους,

μ’ ἀνάλαφρη περπατησιὰ σὰν τοῦ πουλιοῦ στὸ χῶμα

καὶ τὴν ψυχή μας ριγηλὴ σὰ φυλλωσιὰ στὴν αὔρα,

τουλάχιστο ἂς μὴ χάσουμε τὴν εὐκαιρία τώρα

τὸ παίγνιο νὰ γίνουμε τῶν ἄγριων τῶν κυμάτων

κι ὅπου τὸ φέρει! Ὡς πλόκαμοι μποροῦν νὰ μᾶς τραβήξουν

τὰ κύματα στῆς θάλασσας τὰ σκοιτεινὰ τὰ βύθη,

μὰ καὶ μποροῦν, στὴ φόρα τους, νὰ μᾶς σηκώσουν τόσο

ψηλὰ - πού μὲ τὸ μέτωπο ν’ ἀγγίξουμε τ’ ἀστέρια!...

ΕΓΚΑΤΑΛΕΙΜΜΕΝΟΙ ΚΗΠΟΙ

Ὁ νοῦς μου πάει στοὺς παλιούς, λησμονημένους κήπους,

ὁποὺ ψηλοὶ καὶ ξέθωροι τοῖχοι τοὺς περιφράζουν

καὶ ποὺ πολλῶν φθινόπωρων τὰ μαραμένα φύλλα

τὸ χῶμα τους καὶ τὶς νεκρὲς δεξαμένες σκεπάζουν.

Στὰ γερασμένα τὰ κορμιὰ τῶν ἀψηλῶν τους δέντρων

ὁ σερπετὸς ἐθέριεψε κισσὸς καὶ τά ’χει πνίξει

καὶ τόσες χειμωνιάτικες τὰ μούσκεψαν βροχὲς

ποὺ μούχλα πρασινόμαυρη κι ὁργὴ τά ’χει τυλίξει.

Ἄγρια χορτάρια κρύψανε τ’ ἀρχαῖα μονοπάτια

καὶ μιὰ ἡσυχία θανατερὴ γιὰ πάντα εἶναι ἁπλωμένη:

κάτου ἀπ’ τοὺς ἴσκιους οἱ καρποὶ ζαρώνουν πρὶν

γουρμάσουν

καὶ πέφτουν, μάταιοι, στοὺς σωροὺς τῶν φύλλων

σαπισμένοι.

Ὁ νοῦς μου πάει στοὺς παλιούς, λησμονημένους κήπους,

ὁποὺ τοῦ κόσμου ὁ θόρυβος σβησμένος πάντα φτάνει

- κήπους κατάκλειστων σπιτιῶν, ὁποὺ οἱ κύριοί τους,

ποιὸς ξέρει! ξενητεύτηκαν εἴτ’ ἔχουνε πεθάνει

καὶ τώρα ἀπάτητοι, βουβοί, γεμάτοι σάπια φύλλα,

δίχως ποτέ τους τίποτα πλέον νὰ περιμένουν

ἀπ’ τὶς λαμπρὲς τὶς Ἄνοιξες ποὺ ἀδιάφορες περνᾶνε,

κάθε φθινόπωρο θαρρεῖς καὶ πιότερο πεθαίνουν∙

κι ὅπου, ἂν κανένα κάποτε τύχει κι ἀνθίσει ρόδο,

τὴ μυρωδιά του σὰ λυγμὸ τὴν παίρνουν οἱ ἀγέρες:

λὲς κι εἶναι τὸ νοσταλγικὸ τὸ Φάντασμα τῶν Κήπων,

ποὺ κλαίει τὶς ἀλλοτινές, ἀγύριστες ἡμέρες...

3. samota

–  ačkoli to byl společenský člověk, často obklopený přáteli, neustále se cítil osamělý[1]

–  osamělost v Uranisově poezii úzce souvisí se smrtí, vyvolává myšlenky na ni

–  básně jsou často adresovány Samotě nebo básníkově vlastní duši

ΜΟΝΑΞΙΑ

Σὰ νύχτα ἀγρύπνιας πένθιμη κι ἀτέλειωτη, σὰ νύχτα

γεμάτη ἀπὸ μυστήριο καὶ σιωπὴ ἡ Ζωή μου.

Ἀμίλητοι καὶ σκεφτικοὶ στὴν τρομερὴ ἡσυχία,

τί, ποὺ δὲν ἔρχεται, νὰ ᾿ρθεῖ προσμένουμε, ψυχή μου;

Περνᾶν βαριὲς ἀπὸ κενὸ καὶ προσδοκία οἱ ὧρες,

στ’ αὐτιά μου, ποὺ ἀφογκράζουνται, καμιὰ ἠχὼ δὲ σβήνει∙

καὶ μόνο, σὰ σὲ κάμαρα νεκροῦ ἕνα ρολόγι,

χτυπάει ἡ καρδιά μου ἠχερὰ στὴν παγερὴ γαλήνη.

Στοὺς διαδρόμους τοῦ καιροῦ κανένα πλέον βῆμα

δὲν ἀντηχεῖ καὶ μοιάζουμε σὰ ζωντανοὶ σὲ μνῆμα,

ποὺ γύρω τους ἡ ἀνθρώπινη ζωὴ ἀποτραβιέται...

Χαρές, ἀγάπες, χίμαιρες, πόσο μακρυὰ εἶστε τώρα!

Στὴ νύχτα τὴν ἀπέραντη τὸ πόσο εἶμαι μόνος!

Ὅλα μᾶς ἀπαράτησαν, ψυχή μου, - ὣς κι ὁ Πόνος.

ΕΠΙΛΟΓΟΣ

...Καὶ τώρα,

ἔλα πάλι, σταθερὴ καὶ παλιὰ ἐσὺ συντρόφισσα

τῆς ζωῆς μου τῆς ἄχαρης, Μοναξιά, καὶ τῆς στείρας,

σκεφτικοὶ καὶ βουβοὶ καθὼς πάντα, ἂς καθίσουμε -

τώρα ποὺ ἦρθε τὸ σούρουπο - στὴ μισόγυρτη θύρα

τοῦ σπιτοῦ μας ποὺ ὀρφάνεψαν ἡ Ζωὴ καὶ ἡ Μοίρα,

σὰ δυὸ γέροι γονέοι, πού, σκυφτοὶ στὸ κατώφλι τους,

πρὶν τοὺς ἔρθει τὸ μήνυμα τοῦ χαμοῦ τῶν παιδιῶν τους,

συνηθίζαν, στηλώνοντας πρὸς τὸ βράδυ τὰ μάτια,

νὰ προσμένουν τα, πλάθοντας ἐρχομῶν πανηγύρια,

καὶ πού, πάλι σὰν ἔμειναν μὲς στὸν κόσμο μονάχοι,

ἀπ’ ἀρχαία συνήθεια στὸ κατώφλι τους γέρνουν -

ὅταν πέφτει τὸ σούρουπο σὰ βραχνὰς στὴν ψυχή τους -

καί, ξεχνώντας τὰ μάτια τους σὲ φαντάσματα ὀνείρων,

καρτερᾶνε τὸ Θάνατο, στωικά, νὰ τοὺς πάρει...

ΑΞΙΟΠΡΕΠΕΙΑ

Ψυχή μου, μένε ἀδιάφορη στὰ γύρω σου καὶ σ’ ὅλους

τοὺς ἄνθρωπους ποὺ ἀγκομαχᾶν σέρνοντας τὴ ζωή

τους,

σ’ ἐκείνους ὅπου ἀπ’ τὴ χαρὰ σὰ μὲ κρασὶ μεθᾶνε

κι ὅσους στὴν ἴδια στέκουνται ψηλὰ ἐκτίμησή τους∙

σ’ ὅσους τὸν πόνο τους μπροστὰ στὸν κόσμον ὅλον κλαῖνε

γιὰ πρὸς τὸν ἄδειον οὐρανὸ τά χέρια τους υψώνουν

καὶ σ’ ὅλους ὅσους στὴ ζωὴ βάλαν σκοπὸ νὰ φτάσουν

καὶ σέρνουνται, παρακαλοῦν, προδίνουνε, ἱδρώνουν.

Πέρνα ἀπὸ μέσα τους ψυχρὴ καὶ μακρινὴ ὡς κυρία

πού, ὅταν στὸ δρόμο οἱ πρόστυχοι ζητᾶν νὰ τῆς μιλήσουν,

μαζώνεται ἀκατάδεχτη γιὰ νὰ μὴν τὴν ἀγγίσουν∙

κι ἀπ’ τὸν ἐξώστη τῆς Ζωῆς κοίταζε μὲς στὸν κόσμο,

ἔτσι καθὼς οἱ εὐγενεῖς τοὺς χωρικοὺς κοιτάζαν,

ὅταν κάτου ἀπ’ τοὺς πύργους των, τὶς σκόλες,

διασκεδάζαν.

ΕΙΝΑΙ ΩΣ ΝΑ ΖΩ...

Εἶναι ὡς νὰ ζῶ σ’ ἀπόμερο καὶ σκεβρωμένο σπίτι

ἕναν βαρὺ κι ἀτέλειωτο χειμώνα - ποὺ τὰ χιόνια

σωριάζουν τὴν κατάλευκη, ληθαργικὴ σιωπή τους

στὰ ἔρημα τὰ λιακωτὰ καὶ τ’ ἄδεια τὰ μπαλκόνια∙

κι εἶναι ὡς νὰ κάθεται, σκυφτὴ καὶ πένθιμη, ἡ ψυχή μου,

μέσ’ ἀπ’ τὸ σπίτι νὰ κοιτάει τὴ νέκρα τοῦ χειμώνα,

ὅπως πίσω ἀπ’ τὸ τζάμι της θὰ κοίταζε ἔρμο δρόμο

μιὰ γριὰ γυναίκα, πιὸ θαμπὴ κι ἀπὸ θαμπὴν εἰκόνα...

–  samotě, obavě ze smrti a nudě se snažil Uranis čelit různými způsoby – formu úniku z nepříjemné reality pro něj měla vidina každého nového zážitku – cestování, dobrodružství, navazování milostných vztahů, pro vše z toho se dokázal rychle nadchnout, ovšem účinek byl jen krátkodobý a po jeho skončení se propadal do větší deprese, již se snažil zacelit novou výzvou, novým prožitkem; často také hledal útěchu ve vzpomínkách[2]

[1]  Karavias, 1979, s. 106.

[2]  Markakis, 1969, s. 117.

4. cesty

–  vedle N. Kazantzakise byl Uranis jedním z největších cestovatelů mezi řeckými umělci[1] – časté příležitosti k cestování mu poskytovala jeho profese novináře[2], o svých cestách napsal řadu cestopisů

–  v jeho básních je patrný citelný rozpor mezi prvotním nadšením z nadcházející cesty a zklamáním, jež následovalo již v jejím průběhu

–  zálibu v cestování dokládá to, že často používal tematiku námořních cest, námořníků a jejich života

ΦΘΙΝΟΠΩΡΟ ΕΞΟΡΙΑΣ

Σὲ μιὰ τοῦ Βέλγιου ἀκτὴ παντέρημη καὶ κρύα,

κάποια νυχτιὰ οἰκουμενικὴ μ’ ἔβγαλεν ἕνα τραῖνο

καὶ χάθηκε, σφυρίζοντας στριγγὰ μὲς στὰ σκοτάδια,

ἀφήνοντάς με στὸ σταθμὸ κατάμονο καὶ ξένο.

Ὤ! πόσο ἦταν πένθιμος κι ἀγριωπὸς ὁ τόπος...

Τὶς μέρες, μόνη συντροφιὰ τὸ πέταγμα ἑνὸς γλάρου∙

τὶς νύχτες, ὁ ἀδιάκοπος ὁ ρόχθος τῶν κυμάτων∙

καί, μακριά, τ’ απόκοσμο τὸ φῶς ἀγνώστου φάρου.

Κι ἔζησα ἐκεῖ ὁλάκειρο χειμώνα ἐξορίας,

ἀνάμεσα σ’ ἁπλοϊκοὺς ψαράδες ποὺ ἱστοροῦσαν

θαλασσοπεριπέτειες τὰ βράδια ποὺ γυρνοῦσαν,

ἐνῶ ἐγὼ ἀπ’ τὸ θαμπὸ τὸ τζάμι τῆς ταβέρνας

ἐκοίταζα μὲ σπαραγμὸ τὰ φωτεινὰ καράβια

ποὺ - μακριὰ - παλεύανε μὲ τὰ ὑγρὰ σκοτάδια...

[1]  Ibid. 135.

[2]  Karavias, 1979, s. 105.

ΤΑΞΙΔΙ ΣΤΑ ΚΥΘΗΡΑ

Τ’ ὡραῖω καράβι, ἕτοιμο στὸ χαρωπὸ λιμάνι,

γιορταστικὰ μὲ γιασεμιὰ καὶ ρόδα στολισμένο,

μὲ τὶς παντιέρες του ἀλαφριὲς στὴν ἀνοιξιάτικη αὔρα

καὶ τ’ Ὄνειρό μας στὸ χρυσὸ πηδάλιο καθισμένο,

μᾶς πῆρε γιὰ τὰ Κύθηρα, τὰ θρυλικά, ὅπου μέσα

σὲ δέντρα καὶ σὲ λουλούδα καὶ γάργαρα νερὰ

ὑψώνεται ὁ μαρμάρινος ναὸς γιὰ τὴ λατρεία

τῆς Ἀφροδίτης, - τοῦ ἔρωτα τὴ θριαμβικὴ θεά.

Μὰ τὸ ταξίδι ἦταν μακρὺ κι ἡ χειμωνιὰ μᾶς βρῆκε!...

Οἱ φανταχτὲς κι ἀνάλαφρες παντιέρες μουσκευτήκαν,

τὰ χρώματα ξεβάψανε καὶ τ’ ἄνθη ἐμαραθήκαν

καί, κάτου ἀπὸ τοὺς ἄξενους τοὺς οὐρανούς, τὸ πλοῖο

ἀπόμεινε ἀκυβέρνητο στὸ κύμα τ’ ἀφρισμένο

μὲ τὸ φτωχό μας Ὄνειρο στὴν πρύμνη πεθαμένο.

ΣΤΗ ΘΑΛΑΣΣΑ

Ὢ Θάλασσα! σὰν ἤμουνα παιδί, ἐξεκινοῦσα

ἀπ’ τὸ μικρό μου τὸ χωριὸ κι ἐρχόμουνα σὲ σένα

κι ἀπὸ ’να βράχο κοίταζα, ρεμβαστικά, γιὰ ὧρες

τὰ κύματά σου κάτω μου νὰ σκάζουν ἀφρισμένα.

Μέσα μου σάλευε ἡ ψυχὴ γιὰ μακρινὰ ταξίδια

κι ὀνειρευόμουνα λαμπρές, μεγάλες πολιτεῖες,

ὅπου θὰ ζοῦσα μιὰ ζωὴ φανταχτερή, παρόμοια

μ’ ἐκείνη ποὺ σὲ ξενικὲς ἐδιάβαζα ἱστορίες.

Τώρα, ἀπὸ κεῖνον τὸν καιρὸν ἔχουν περάσει χρόνια∙

τὰ βήματά μου ἔσυρα σὲ πλῆθος ξένους τόπους

καὶ γνώρισα ὅλες τὶς ζωὲς καὶ ὅλους τοὺς ἀνθρώπους

καί, κουρασμένος, ἔρχομαι σήμερα νὰ ξεχάσω

τῆς ταραγμένης μου ζωῆς τὴ μάταιη ἱστορία

μὲς στὴ δική σου, ὢ Θάλασσα, μεγάλη ἀνησυχία

ΤΑΟΡΜΙΝΑ

Ὅλο λέω νὰ φύγω μιὰν ἡμέρα,

ὅλο λέω νὰ πάω στὴν Ταορμίνα...

Σὲ πέλαο γαλάζιας νοσταλγίας

τ’ Ὄνειρο τραγουδάει σὰ σειρήνα:

- Ταορμίνα! Ταορμίνα! Ταορμίνα!

Ὢ κάλεσμα γλυκὸ σὰν τῶν πουλιῶνε

σὲ πρωινὲς βραγιὲς τὸ Μάη τὸ μήνα!

Κι ὅλο λέω νὰ φύγω, κι ὅλο λέω

τὰ πάντα στὴ ζωή μου νὰν τ’ ἀφήσω,

νὰ διπλομανταλώσω ὅλες τὶς πόρτες

καί, δίχως κὰν τὰ μάτια νὰ γυρίσω,

μ’ ἄτρεμα τὰ φτερὰ - ν’ ἀποδημήσω.

Πῶς τρικυμίζει μέσα μου ἡ λαχτάρα

ν’ ἀφήσω τὴ ζωή μου - γιὰ νὰ ζήσω!

Τὰ βράδια, πλάι στὴ λάμπα μου σκυμμένος,

ξέθωρους χάρτες ναυτικοὺς κοιτάω,

μπροστά μου ἔχω παμπάλαια βιβλία,

ποὺ κάθε τόσο τὰ φυλλομετράω:

τὸ δρόμο ποὺ θὰ πάρω μελετάω.

Μὰ τὰ χρόνια περνᾶνε κι ὅλο μένω,

πάντα κάτι τυχαίνει - καὶ δὲν πάω...

Κι οὔτε θὰ πάω ποτές! Ἡ Ταορμίνα

(κι ἂν ὑπάρχει) γιὰ μένα θὲ νὰ μένει

τοῦ ἐξόριστου τ’ Ὀνείρου μου ἡ Πατρίδα,

σὰ μιὰ Εὐτυχία ποὺ μοῦ ’ναι ταγμένη

καὶ ποὺ, ὅ,τι κι ἂν συμβεῖ - μὲ περιμένει,

ἐνῶ, ἂν εἶχα πάει, τί θά ’χα τώρα

τὴν ἄχαρη ζωή μου νὰ γλυκαίνει;

5. dobrodružství

–  ambivalentní vztah – obava ze smrti x přitažlivost nebezpečí[1]

„…Ἐμένα μ’ ἀρέσει νὰ νιώθω τὸν κίνδυνο. Μ’ ἀρέσει νὰ τὸν ἀγγίζω, γιὰ νὰ νιώθω τὸ κρύο ρίγος του νὰ διατρέχεη τὸ σῶμα μου. Γιὰ μένα ἡ ἡδονὴ τοῦ φόβου εἶναι δυνατότερη ἀπὸ τὸ πανικὸ αἴσθημα τοῦ φόβου. Ζῶ πολὺ περισσότερο καὶ πολὺ ἐντονώτερα, ὅταν αἰσθάνωμαι ἀπάνω μου τὴν σκιὰ τῶν μεγάλων φτερῶν τοῦ θανάτου... Μὴ μὲ πάρετε γιὰ παραδοξολόγο. Ἄν θελήσετε νὰ σκεφθῆτε λιγάκι, θὰ μὲ καταλάβετε.

Ἡ ζωὴ δὲν εἶναι τὰ μακριὰ χρόνια ποὺ ζοῦμε. Δὲν εἶναι παρὰ οἱ λίγες ἐξαιρετικές στιγμές, ποὺ μποροῦμε ν’ ἀπολαύσωμε ἤ νὰ συγκινηθοῦμε μὲ μιὰ παροξυστικὴ ἔνταση τῶν αἰσθημάτων μας, μὲ μιὰ μέθη τῆς ψυχῆς μας, μὲ τὸ συναίσθημα ὅτι ξεπερνᾶμε τὸν ἑαυτό μας. Τὰ μακριὰ χρόνια, τὰ καμωμένα ἀπὸ τὶς πνιγερές ὧρες, μικρὲς χαρές, καθημερινότητα καὶ μονοτονία, δὲν εἶναι ζωή. Ἡ ἀνάμνησή μας δὲν τὰ διατηρεῖ. Δὲν διατηρεῖ παρὰ μόνο τὶς λίγες στιγμὲς ποὺ ἀνέφερα καὶ ποὺ διατηροῦνται σὰν ἕνα ἄρωμα κλεισμένο σὲ φιαλίδια καὶ ποὺ ἀρκεῖ νὰ τ’ ἀνοίγη κανένας κάθε φορὰ γιὰ νὰ γεμίζη τὸν ἀέρα. “[2]

ΤΟ ΚΟΡΙΤΣΙ ΤΩΝ ΔΕΚΑΤΡΙΩΝ ΧΡΟΝΩΝ

Σβέλτη, γοργὴ καὶ γλιστερὴ σὰ φίδι, ὅλη τὴν ὥρα

ποὺ νὰ τὴν πιάσω τέντωνα τὰ χέρια, ξεγλιστροῦσε

καί, πάντα προκαλώντας με κι ὅλο ξεφεύγοντάς μου,

εὐτυχισμένη, - ὁλόκαρδα κι εἰρωνικὰ ἐγελοῦσε.

Μ’ ἀπάνω στὸ κυνηγητὸ κι ἀπάνω στὸ παιχνίδι,

κάθε ποὺ σμίγαν τὰ κορμιὰ καὶ κόλλαγαν στὴν πάλη,

ἐκείνη πιὰ δὲ γέλαγεν ἀθῶα σὰν καὶ πρῶτα

κι ἐμένα ὡς κύμα ἀνέβαινε τὸ αἷμα στὸ κεφάλι.

Καί, μιὰ στιγμή, ποὺ ἅρπαξα τὴ μέση της καὶ μ’ ἄγρια

ἐπιθυμία τὴν κράτησα μέσα στὴν ἀγκαλιά μου,

σκλαβώνοντας τὰ πόδια της μέσα στὰ γόνατά μου,

τὴν εἶδα ποὺ ἀφέθηκε γλυκὰ στὸ σφίξιμό μου,

ἐνῶ τὰ μάτια ἐγλάρωναν καὶ τρέμανε τὰ χείλη:

κι ἔνιωσα ὅτι μέσα της ἐξύπνησε τὸ Θῆλυ.

6. milostné vztahy

–  veškeré jeho známosti byly jen krátkodobé

–  podoba ženy v Uranisových básních: matka nebo umírající či dokonce mrtvá milenka, často očividně trpící nevyléčitelnou chorobou

–  konec vztahu Uranis přetváří v básnický obraz milenčiny smrti – postava dívky mizí, její podoba zůstává v básníkových vzpomínkách[3]

ΕΡΩΤΩΝ ΘΑΝΑΤΟΙ

Τὰ περασμένα μάταια ζητάω ν’ ἀναστήσω,

νὰ ξαναζήσω τὶς στιγμὲς ποὺ ἐπέρασες κοντά μου,

νὰ θυμηθῶ τὰ ὀνείρατα ποὺ ἐκάναμε τὰ βράδια,

ὅταν γαλήνη ἐγέμιζε κι ἴσκιους ἡ κάμαρά μου.

Τὰ γράμματά σου μάταια διαβάζω ἀργά, τὶς ὧρες

ποὺ ἡ σκέψη μας πλανιέται ἐδῶ κι ἐκεῖ στὰ περασμένα,

ὅπως κανεὶς σ’ ἕνα βουβὸ γυρνάει κοιμητήρι,

διαβάζοντας ὀνόματα σὲ τάφους σκαλισμένα.

Τοῦ ἔρωτά μας τὸ Βωμὸ τὸν γκρέμισαν τὰ χρόνια

κι ἐσὺ ποὺ στάθηκες γιὰ μὲ ἡ Πολυαγαπημένη

στὴ μνήμη μου εἶσαι μακρινή, ψυχρὴ σὰν πεθαμένη -

σὰν πεθαμένη ἄλλων καιρῶν - μέσα σ’ ὑγρὴ μιὰ

κρύπτη,

ποὺ κείτεται μαρμάρινη, μὲ χέρια σταυρωμένα...

Μὰ κάτι ἀπὸ τὸ εἶναι μου ἐπέθανε μὲ σένα.

[1]  Markakis, 1969, s. 146–152.

[2]  Uranis, K.: Αποχρώσεις. Athina: Vivliopolion tis Estias, 1971, s. 108–110.

[3]  Markakis, 1969, s. 70–93.

ΖΩΗ

Κάποιες φορές, σὰ βράδιαζεν ἀργὰ στὴν κάμαρά μας,

τ’ ὠχρὸ κεφάλι γέρνοντας στὴν ἀγκαλιά μου ἀπάνω

καὶ μὲ θλιμμένο ἀνάβλεμμα στηλὰ κοιτάζοντάς με:

«Θὰ μὲ ξεχάσεις, -ρώταγες-, καλέ μου, σὰν πεθάνω;»

Δὲ σ’ ἀπαντοῦσα. Τὴ φωνὴ τὴν πνίγαν οἱ λυγμοί μου

κι ἔσφιγγα μὲ παροξυσμὸ τ’ ἀδύνατο κορμί σου,

σὰ νὰ ’θελα μὲς στὴ ζωὴ νὰ σὲ κρατήσω, ἐνάντια

στὸ Χάρο - γιά, ἂν δὲν μπόραγα, νὰ πήγαινα μαζί σου.

Γιατ’ ἤσουν ὅλη μου ἡ ζωή: χαρά της καὶ σκοπός της,

κι ὅσο κι ἂν ἐστρεφόμουνα πίσω στὰ περασμένα,

δὲν ἔβλεπα, δὲν ἔνιωθα κοντά μου ἄλλη ἀπὸ σένα.

Μοῦ φαίνονταν ἀδύνατο δίχως ἐσὲ νά ζήσω.

Καί, τώρα ποὺ μὲ ἄφησες, μὲ φρίκη ἀναλογιέμαι

τὸ θανατό σου, ἀγάπη μου, πὼς πάω νὰ συνηθίσω!

ΕΡΩΤΑ ΘΑΝΑΤΟΣ

Ξέρω πὼς πιὰ δὲ θά ’ρθεις... Χτὲς τὸ δείλι, καθισμένοι

στὴν κάμαρά μου, ἀκούγαμε νὰ στάζει ἀργὰ ἡ βροχή,

κοιτάζαμε τριγύρω μας νὰ πέφτει τὸ σκοτάδι

καὶ νιώθαμε νὰ κάθεται, βαρύ, μὲς στὴν ψυχή.

Σβησμένοι φτάναν ὣς ἐμᾶς οἱ θόρυβοι τοῦ δρόμου,

στὰ σπίτια, ἀντίκρυ, ἐδῶ κι ἐκεῖ, ἀνάβανε τὰ φῶτα,

τὸ βράδυ -κρύο, βροχερὸ- ἔμοιαζε μ’ ἄλλα βράδια

καὶ μόνο ἐμεῖς δὲν ἤμασταν ἴδιοι καθὼς καὶ πρῶτα.

Σὰν ἄλλοτες δὲ νιώθαμε τὸ βράδυ νὰ μᾶς σμίγει,

δὲν ἀναζητηθήκαμε νὰ σφιχταγκαλιαστοῦμε,

σὰν ἄλλοτες ὀνείρατα δὲν κάναμε εὐτυχίας:

ἐχτὲς τὸ βράδυ τίποτα δὲν εἴχαμε νὰ ποῦμε.

Κι ἐμεῖς ποὺ ἀγαπηθήκαμε δυὸ χρόνια, ποὺ κι οἱ δυό μας

μὲ μιὰν ἐζούσαμε ζωὴ μονάχα, σὰ δυὸ ξένοι

καθόμαστε -ἔτσι μακριὰ ὁ ἕνας ἀπ’ τὸν ἄλλον-

ἀμίλητοι καὶ σκεφτικοί, καὶ καταλυπημένοι.

Ὤ! θὰ σκεφτόσουνα κι ἐσὺ ὅ,τι κι ἐγώ: πὼς ἦταν

πικρὸ μιὰ μέρα ὁ ἔρωτας ἀπ’ τὶς καρδιὲς νὰ σβήνει∙

ὤ, ναί! θὰ πόναγες κι ἐσὺ καὶ θά ’θελες νὰ κλάψεις

γιὰ τὸ κενὸ τὸ παγερὸ ποὺ ὁ θὰνατός του ἀφήνει.

Μὰ γιατὶ νιώθαμε κι οἱ δυὸ πὼς πιὸ πικρὸ εἶναι ἀκόμα

μὲ τοῦ ἔρωτά μας τοῦ παλιοῦ τὰ λείψανα νὰ ζοῦμε,

σὰν ἦρθε ἡ ὥρα, δώσαμε σφιχτότερα τὰ χέρια

κι ἀμίλητοι χωρίσαμε - χωρὶς νὰ φιληθοῦμε.

Σ’ εἶδα νὰ χάνεσαι, ἀργὴ σκιά, μέσα στὸ δρόμο,

ἀφοῦ ἔριξες στερνὴ ματιὰ πρὸς τὸ παράθυρό μας∙

κι ὅταν τριγύρω μου ἔνιωσα τὴν παγερὴ ἐρημία,

τὸ πόσο τότες ἔκλαψα πικρὰ - καὶ γιὰ τοὺς δυό μας!

Ξέρω πὼς πιὰ δὲ θὲ νὰ ’ρθεῖς. Μ’ ἂν νὰ μὲ δεῖς

μποροῦσες,

μπρὸς στ’ ἀνοιχτὸ παράθυρο θὰ μ’ ἔβρισκες σκυμμένο,

σὰν ἄλλοτες πρὸς τὴν καμπὴ τοῦ δρόμου νὰ κοιτάω

- καὶ θὲ νὰ καταλάβαινες πὼς σένα περιμένω...

7. nostalgie, vzpomínky

–  Uranis často hledal útěchu ve vzpomínkách, zejména v těch z dětských let, kdy vzpomínal na bezstarostné dětství a idylickou řeckou krajinu

–  Uranisovy vzpomínky na dětství nebyly pouze pozitivní, objevují se i protichůdné pocity[1]

ΝΟΣΤΑΛΓΙΑ

Νοσταλγικὰ τὰ πράσινα θυμᾶμαι περιβόλια

καὶ τὸ λευκὸ σπιτάκι μας στὶς ἀχλαδιὲς κρυμμένο,

στὰ παραθύρια του ἄνθιζαν βασιλικὸς καὶ ρόδα

καὶ τὸ μπαλκόνι του ἤτανε μ’ ἁγιόκλημα ζωσμένο...

Ὤ! πῶς ἐκεῖνα τὰ γλυκὰ περάσαν καλοκαίρια...

Λαὸς πουλιὰ τραγούδαγαν, τζιτζίκια ὀχλαλοοῦσαν,

τὰ ξύλινα ἀναστέναζαν πηγάδια καὶ τὰ δέντρα

ἡδονικὰ στὸ πέρασμα τῆς αὔρας ἐριγοῦσαν...

Πῶς νοσταλγῶ τὸ εἰδύλλιο τὸ θεοκριτικὸ

μὲ τῆς περιβολάρισσας τὴν κόρη, ἀπὰ στὸ χῶμα

καὶ τὰ πυκνὰ φυλλώματα τοῦ περβολιοῦ γιὰ δῶμα,

τὰ μεσημέρια, ποὺ ἔπεφτε τὸ κάμα κι ἐσιωποῦσε

κάθε ζωὴ καὶ μοναχὰ -κελαριστό, γαλήνιο-

μέσα στ’ αὐλάκια τὸ νερὸ τοῦ πηγαδιοῦ κυλοῦσε...

[1]  Karavias, 1979, s. 110–111.

ΘΥΜΗΣΕΣ

Τοῦ φίλου μου κ. Παύλου Νιρβάνα.

Σᾶς νοστλαγῶ, χαράματα σ’ ελληνικὰ ἀκρογιάλια...

Μὲ χίλιες ξύπναγε φωνὲς στὰ περιβόλια ἡ φύση:

πουλιά, τζιτζίκια, θροΐσματα τῶν δέντρων στὸν ἀγέρα,

γόγγοι μαγκανοπήγαδων, γκαρίσματα, γαϊδάρων,

κοκόροι ποὺ χαιρέταγαν τὴ γαλανὴν ἡμέρα.

Φλοῖσβοι ἁπαλοὶ τῆς θάλασσας πάνω στὸν ἴσιο ἄμμο,

γέλια παιδιῶν ποὺ λούζονταν στῶν κρύων νερῶν τὸ χάδι

καὶ τὸ τραγούδι τοῦ ψαρᾶ ποὺ μακριὰ ἀκουγόταν,

νὰ μάσει τὸ νυχτερινὸ πού ’ριξε παραγάδι...

Ὢ ἀκρογιάλια Ἑλληνικὰ σ’ ἐαρινὲς αὐγές,

χρώματα ρόδινα, δροσιές, ἀρώματα, γαλήνη,

ἥλιε γλυκέ! Ὢ νά ’τανε, σὰ μιὰ ἀραγμένη βάρκα,

νά ’χε ἡ ξενιτεμένη μου ψυχὴ ἐκεῖ πέρα μείνει...

ΝΟΣΤΑΛΓΙΕΣ

Μοιάζω τοὺς γέρους ναυτικοὺς μὲ τὶς ρυτιδωμένες

καὶ τὶς σφιγγώδεις τὶς μορφές, ποὺ εἶδα στὴν Ὁλλανδία,

παράμερα στῶν λιμανιῶν τοὺς φάρους καθισμένους,

νὰ βλέπουνε, ἀμίλητοι, νὰ φεύγουνε τὰ πλοῖα.

Τὰ μάτια τους, ποὺ εἴχανε δεῖ κυκλῶνες καὶ ναυάγια,

λαχταριστά, νοσταλγικὰ τὰ παρακολουθοῦσαν,

καθὼς σηκώναν τὶς βαριὲς ποὺ τρίζαν ἄγκυρές τους

καὶ μπρὸς στοὺς φάρους ἤρεμα, πελώρια περνοῦσαν.

Σε λίγο στὴν ἀπέραντη τὴ θάλασσα ἀλαργεύαν

καὶ χάνονταν, ἀφήνοντας στὴν πορφυρὴ τὴ δύση

ἕναν καπνό, ποὺ αὐλάκωνε τὸν οὐρανὸ πρὶν σβήσει:

κι ὅμως οἱ γέροι ναυτικοί, ἀκίνητοι στοὺς φάρους,

μὲ τὴ μεγάλη πίπα τους σβησμένη πιὰ στὸ στόμα,

πρὸς τὰ καράβια πού ᾿φυγαν ἐκοίταζαν - ἀκόμα...

ΔΕΗΣΗ ΣΤΟΝ ΠΑΡΑΣΤΑΣΗ ΑΓΓΕΛΟ ΙΙΙ

Ἄγγελε, στεῖλε μου ξανὰ τὰ παιδικά μου χρόνια,

ὅπως γυρνοῦνε στὶς παλιὲς φωλιὲς τὰ χελιδόνια,

καὶ στόλισέ μου τὴ ζωὴ τὴν ἄχαρη μὲ μάγια,

ὅπως στολίζουν μιὰ ἐκκλησιὰ μὲ σμύρτα καὶ μὲ βάγια,

λευτέρωσέ με, Ἄγγελε, ἀπ’ τῆς Ζωῆς τοὺς νόμους

κι ὁδήγησέ με γιὰ νὰ βρῶ τοὺς ξεχασμένους δρόμους,

ποὺ ἀφήνουν τόπους πίσω τους, ποὺ σύνορα περνᾶνε

καὶ στὸ χαμένο παιδικὸ βασίλειό μου πᾶνε:

- Κι ἂν ἡ ψυχή μου ἄλλαξε καὶ δὲν τ’ ἀναγνωρίσω,

τότε νὰ κάνεις, Ἄγγελε, τὰ μάτια μου νὰ κλείσω...

–  až na výjimky se Uranis ve svém díle soustředí pouze na sebe, svůj život a svou vlastní bolest

–  v době svého působení v Portugalsku v letech 1922–1925 se seznámil s portugalským básníkem João de Barrosem, jehož básně prosluly optimismem a radostí ze života, Uranis pod vlivem tohoto přátelství napsal několik básní, jež se vyznačují pozitivní náladou, ale brzy tento tón opustil, protože mu nebyl vlastní[1]

ΜΑΚΑΡΙΟΤΗΤΑ

Ἀκίνητος χαυνωτικὰ στὸ πράο φῶς τοῦ ἥλιου,

ποὺ μέσ’ ἀπ’ τὰ βαθύσκια φυλλώματα τρυπάει

καὶ κάνει στίγματα ἄπειρα, χρυσὰ πάνω στὴ χλόη,

νιώθω τὰ μέλη μου ἡδονὴ ζεστὴ νὰ τὰ περνάει.

Καὶ μένω, δίχως τίποτα νὰ σκέπτουμαι ἢ νὰ θέλω,

κοιτάζοντας στὸ διάφανο καὶ γαλανὸν αἰθέρα

τ’ ἄσπρα τὰ νέφη νὰ γλιστρᾶν σὰν κύκνοι σὲ μιὰ λίμνη

ἀπέραντη κι ἀκίνητη μὲς στὴ λαμπρὴν ἡμέρα.

Ὅλα ἡσυχάζουν γύρω μου: τὰ θριαμβικὰ λουλούδια

γέρνουν τοὺς κλώνους τους στὴ γῆς σὰν ἀποκαρωμένα,

μὲ τὰ πλατιά τους πέταλα στὸ φῶς ὁλανοιγμένα.

Μία θαμπάδα χλιαρὴ σκεπάζει τὸ μυαλό μου

κι ἀφήνουμαι νὰ κλείσουνε γλυκὰ τὰ βλέφαρά μου,

ἔχοντας γιὰ νανούρισμα τὸ θόμβο ἑνὸς ἐντόμου

[1]  Karavias, 1979, s. 106–107.

–  byl si vědom, že svůj život promrhal v neustálé honbě za přeludy, považoval ho za marný, v básních si často klade otázku, čím je to způsobeno

Η ΖΩΗ ΜΟΥ

Μιὰ νοσταλγία ὁλάκερη ἡ ζωή μου κι ἕνας πόθος!

Πότε παλάτια θέλοντας χιμαιρικὰ νὰ χτίσω

καὶ πότε ξεφυλλίζοντας τὶς σκέψεις μου σὰ ρόδα

στὸν τάφο τοῦ ὅ,τι πέρασε, - λησμόνησα νὰ ζήσω.

Τὰ χρόνια ἀπὸ τὰ χέρια μου γλιστρήσανε σὰν ἄμμος

ποὺ ὀνειροπόλα δάχτυλα κρατᾶνε, κι ἡ ψυχή μου,

μιὰν ὥρα χινοπωρινὴ ποὺ σήμαιναν καμπάνες,

εἶδε νὰ πέφτει ἀνέκκλητα τὸ Βράδυ στὴ ζωή μου.

Εἶμαι σὰ σπίτι ναυτικῶν στὴ θάλασσα κοντά,

ποὺ οἱ ἄντρες ἐχαθήκανε μαζὶ μὲ τὰ καράβια

καὶ πού, σὰ σκούζει ὁ ἄνεμος τ’ ἀγριεμένα βράδια,

οἱ μάνες καὶ οἱ ἀδερφές, μαυροντυμένες, σκύβουν

τὴν κεφαλὴν ἀμίλητες. σκιαγμένες, σὰ ν’ ἀκοῦνε

στὴν πόρτα, τὴν κατάκλειστη γιὰ πάντα, νὰ χτυποῦνε.

ΠΡΟΣΕΥΧΗ ΣΤΟ ΘΕΟ ΓΙΑ ΟΛΟΥΣ ΤΟΥΣ ΔΥΣΤΥΧΙΣΜΕΝΟΥΣ

Θεέ μου, ἐτούτη τὴ νυχτιὰ τοῦ πένθιμου χειμώνα,

ποὺ ἀπ’ τοὺς αἰώνια ἐαρινοὺς τόπους οἱ ἄγγελοί Σου,

σκυμμένοι στοὺς παντέρημους ἐξῶστες τους, κοιτᾶνε

τὴ γῆς κι ἀργὰ τὴ ραίνουνε μὲ πέταλα ἀνθῶν ἄσπρων,

ἐνῶ γυρνάει σιωπηλὴ στὴν ἀπεραντωσύνη∙

Θεέ μου, ἐτούτη τὴ νυχτιὰ, ποὺ σκούζουν οἱ ἀγέρες

ὡσὰν ψυχὲς ἁμαρτωλὲς ποὺ οἱ τάφοι δὲν τὶς θέλουν,

σκέψου ὅσους σ’ ἕνα φτωχικὸ κρεβάτι ξαπλωμένοι,

κοιμοῦνται γιὰ νὰ πάρουνε δυνάμεις, λὲς μονάχα

γιὰ νὰ βαστήξουν κι αὔριο τὸ χτεσινό τους πόνο...

Θεέ μου, πάρε ἀνθρώπινη καρδιὰ καὶ σκέψου ἀπόψε

τοὺς γερασμένους ποιητὲς ποὺ ζοῦνε πικραμένοι,

γιατὶ ποτὲς στὴν πόρτα τους δὲ χτύπησεν ἡ δόξα∙

σκέψου ὅσους πού, ὅ,τι ὑψώνουνε μ’ ἀγάπη καὶ μὲ μόχτο,

ἡ Μοίρα τους σὰν ἄνεμος κακὸς τοὺς τὸ γκρεμίζει∙

ἐκείνους ποὺ ἀποστάσανε νὰ ζοῦν καὶ νὰ προσμένουν

ἕνα αὔριο, στ’ ἄλλα ξέχωρο - καὶ ποὺ ποτὲς δὲ θά ’ρθει∙

σκέψου αὐτοὺς ποὺ τοὺς κοιτάει ὁ κόσμος καὶ γελάει,

τοὺς ἀγαθοὺς μισότρελους, ποὺ τοὺς πειράζουν ὅλοι∙

τοὺς χρονικοὺς τοὺς ἄρρωστους ποὺ ὁλημερὶς πεθαίνουν∙

τὶς νέες ποὺ εἶναι ἄσχημες καὶ λυώνουνε γι’ ἀγἀπη,

δίχως κανεὶς νὰ βρίσκεται γιὰ νὰ τὶς ἀγαπήσει∙

ἐκείνους ποὺ μοχθοῦν σκληρὰ γιὰ ν’ ἀναπαύουνται ἄλλοι∙

τοὺς ἥμερους καὶ τοὺς καλοὺς καὶ τοὺς κατατρεγμένους,

ποὺ δὲ μποροῦν νὰ κλάψουνε γιατὶ πολὺ ἐκλάψαν∙

σκέψου, Θεέ μου, ὅσους σ’ αὐτὸν τὸν κόσμο εἶναι ταμένοι

νὰ σκύβουνε, νὰ σέρνουνται καὶ νὰ πονᾶνε, δίχως

στὶς ἐκκλησιές Σου νὰ μποροῦν ξαλάφρωμα νὰ βροῦνε,

γιατ’ εἶναι τόσο ἡ φτωχὴ φωνή τους ραγισμένη

κι εἶναι ψηλά, πολὺ ψηλὰ ὁ θρόνος ὁ δικός Σου...

Σκέψου, Θεέ μου, ὅλους αὐτοὺς ποὺ δυστυχοῦν ἀναίτια

καὶ μὴν τοὺς στείλεις γιὰ ἀμοιβὴ τὴν Εὐτυχία τώρα

(ἄχ! ἔτσι ποὺ πονέσανε δὲ φτάνει αὐτή!), μὰ κάνε,

ἀπόψε ποὺ ὅλοι κλείσανε τὰ μάτια τους στὸν ὕπνο,

νὰ μπεῖ ἀγάλια στὸ φτωχὸ τὸ σπίτι τους ὁ Χάρος

-ὤ, ἔτσι ἀγάλια κι ἁπαλά, ποὺ νὰ μὴν τοὺς ξυπνήσει-

καί, σκύβοντας ἀπάνου τους σὰν ἀδερφή, -ὄχι ὡς μάνα,

γιατὶ ἀγκαλιάζει δυνατά, σφίγγει ἄπελπα μιὰ μάνα-,

νὰ τοὺς φιλήσει τὰ κλειστὰ καὶ πικραμένα χείλια

καί, μὲς σ’ ἐκεῖνο τὸ φιλί, νὰ πάρει τὴν πνοή τους...

Θεέ μου, ἐτούτη τὴ νυχτιὰ τοῦ πένθιμου χειμώνα,

ποὺ ἀπ’ τοὺς αἰώνια ἐαρινοὺς τόπους οἱ ἄγγελοί Σου,

σκυμμένοι στοὺς παντέρημους ἐξῶστες τους, κοιτᾶνε

τὴ γῆς κι ἀργὰ τὴ ραίνουνε μὲ πέταλα ἀνθῶν ἄσπρων,

κοντά Σου, στὸν Παράδεισο ποὺ πᾶν οἱ Ἐκλεκτοί Σου,

μὴν πάρεις τοὺς νεκροὺς αὐτούς, μὰ βάλε νὰ τοὺς θάψουν

μὲς στὰ κατάβαθα τῆς γῆς, ἔτσι ποὺ νὰ μὴ φτάνει

τοῦ κόσμου ὁ ἀχὸς στὸν ὕπνο τους - κι ἐκεῖ λησμόνησέ

τους!

TOO LATE

Κι ἂν στέλνουμε μηνύματα μὲ τ’ ἄσπρα

ποὺ ἀφήνουμε νὰ φεύγουν περιστέρια,

κι ἂν μπρὸς στὶς Παναγιὲς τὶς Ἐλεοῦσες

δεητικὰ ὑψώνουμε τὰ χέρια,

τοὺς δρόμους τοὺς σκεπάσανε τὰ χιόνια

καὶ κλείσανε σὰν πύλες οἱ οὐρανοί:

ἂν ἦταν (ποὺ δὲν ἦταν!) κάτι νά ’ρθει,

τώρα πιὰ εἶναι ἀργὰ γιὰ νὰ φανεῖ.

Ἄ! τί δειλοὶ - καὶ πόσο γελασμένοι

ἐβγήκαμε σὲ ὅλα στὴ ζωή μας:

γι’ ἀσφάλεια κυκλωθήκαμε μὲ τείχη

- καὶ γίνανε τὰ τείχη φυλακή μας.

Ἐμπρὸς στῆς Προσδοκίας τὸ κατώφλι

περάσαμε τὰ νιάτα μας ὀρθοὶ

- ενῶ ἤτανε μέσα μας τὸ θάμα

ποὺ τόσο λαχταρούσαμε νὰ ’ρθεῖ!...

ΑΛΛΟ ΔΕΝ ΕΚΑΝΑ...

Ἄλλο δὲν ἔκανα παρὰ

σὰ νυχτερίδα τὰ φτερὰ

σὲ τοίχους νὰ χτυπάω,

κάτι σὰν ἕνα θησαυρὸ

-ποὺ οὔτε τὸν βρῆκα ἢ θὰ τὸν βρῶ-

παντοῦ ν’ ἀναζητάω...

Τόσο ποὺ ἔχασα καιρό,

οὔτε πιὰ θέλω, οὔτε μπορῶ

νὰ κάνω μπρὸς ἢ πίσω!

Μοῖρα: σὰ βάρκα στὴ νοτιά,

χωρὶς πανί, χωρὶς κουπιά,

ὅπου μὲ πᾶς - θ’ ἀφήσω...

ΜΑΣΚΕΣ

Γιὰ νά ’μαι εὐχάριστος σὲ ὅλους,

-κι ἀκόμα καὶ στὸν ἑαυτό μου-

ἔκρυψα πάντοτες μὲ μάσκες

ποὺ ἀρέσουνε τὸ πρόσωπό μου

κι ἄλλαξα τόσες στὴ ζωή μου,

ποὺ τώρα πιὰ νὰ μὴ μπορῶ

τ’ ἀληθινὸ τὸ πρόσωπό μου

νὰ πῶ ποιὸ εἶναι μήτ’ ἐγώ!

Ἔτσι, ὁ θάνατος σὰ θά ’ρθει,

δὲ θά ’ναι ἡ στέρηση μεγάλη:

θ’ ἀφήσω μιὰν ἀνυπαρξία

γιὰ νὰ περάσω σὲ μιὰν ἄλλη...

ΕΙΜΑΣΤΕ ΜΕΣΑ ΣΤΗ ΖΩΗ

Εἴμαστε μέσα στὴ ζωὴ σὰ ναυαγοὶ ποὺ ἡ θάλασσα

τοὺς ἔχει σ’ ἐρημόνησο ξεβράσει

καὶ ποὺ μὲ μάτια στηλωμένα στ’ ἄδειο πέλαγο

προσμένουν ἕνα πλοῖο νὰ περάσει...

Κάθε φορὰ ποὺ ἰδοῦν καπνὸ στὸν ἔρημον ὁρίζοντα,

ἄσπρα σινιάλα στήνουν σὲ κοντάρι

καὶ τ’ ἀνεμἰζουν μ’ ἀγωνία, γιὰ νὰ τοὺς προσέξουνε

καὶ στείλουνε μιὰ βάρκα νὰ τους πάρει...

Ὅμως τὰ πλοῖα, μακριά, πηγαίνουνε τὸ δρόμο τους

καί, μέσα στὴ γλαυκὴ ἀπεραντοσύνη,

οἱ ναυαγοὶ μὲ σπαραγμὸ τὰ βλέπουν ν’ ἀλαργεύουνε

κι ὁ μαῦρος τους καπνὸς νὰ σβήνει...

Ὣς ποὺ μιὰ μέρα πιὰ οὔτε μποροῦν (οὔτε καὶ νοιάζουνται)

τὰ μάταια σινιάλα τους νὰ κάνουν

καί, τὸ πικρὸ τὸ βλέμμα ἀπὸ τὸ πέλαγο ἀποστρέφοντας,

ἀφήνουνται -καὶ θέλουν- νὰ πεθάνουν...

Forma

–  ačkoli se snažil v rámci básnické formy experimentovat, jeho poezie zůstala ukotvena v tradičních schématech

–  jeho četné cesty se promítly i do formální stránky jeho básní – osvojil si osobitou, téměř kinematografickou básnickou techniku, kdy dosahoval zesílení dojmů z básně prostřednictvím násobení a rozmnožování básnických obrazů[1]

–  trpěl velkými pochybnostmi o hodnotě svého díla – z toho důvodu básně neustále přepracovával[2]

[1]  Sideri, 1993, s. 8.

[2]  Karavias, 1979, s. 119.

Napoleon Lapathiotis

Životopis

–  1888–1944, * v Athénách, jeho otec Leonidas Lapathiotis pocházel z Kypru, byl armádním důstojníkem, jenž se postupně vypracoval na generála, byl zvolen do parlamentu a nakonec jmenován ministrem obrany poté, co se připojil k povstání Gudi roku 1909; jeho matka Vasiliki Papadopulu byla neteří Charilaa Trikupise

–  když mu bylo deset let, rodina se přestěhovala do Nafplia, kde dokončil základní školu, učil se anglicky, francouzsky a italsky, navštěvoval také kurzy hry na klavír, věnoval se malířství[1]

–  jeho prvotinou bylo veršované drama Νέρων ο τύρρανος, jež vydal s pomocí svého otce[2]

–  rodina se často stěhovala, ale pouze v rámci města Athény (do roku 1902 to bylo 10x), Lapathiotis celý život Athény vroucně miloval a kromě cest, jež musel vykonat v rámci své vojenské služby, necestoval[3]

–  roku 1905 se zapsal na právnickou fakultu, studia sice dokončil, ale jako právník nikdy nepůsobil

–  v té samé době, ačkoli mu bylo pouhých 17 let, uveřejnil v časopise Numas svou báseň Έκσταση

–  v roce 1907 se stal spolu s dalšími 9 mladými literáty zakládajícím členem literárního časopisu Ijiso, v jehož následujících 10 číslech publikoval postupně 16 svých básní, a to až do roku 1908, kdy časopis přestal být vydáván

–  jako básník a novinář spolupracoval s řadou řeckých periodik a novin – Esperini, Ellas, Dafni, Elefthero Vima, Nea Estia, Neoellinika Grammata, atd.

–  roku 1916 odjel spolu se svým otcem do Soluně, kde se přidali na stranu Eleftheria Venizela v tzv. Národním rozkolu, na konci téhož roku doprovodil otce jako jeho zvláštní sekretář do Egypta, zde zůstali až do začátku roku 1917[4]

–  v průběhu tohoto pobytu se také seznámil s básníkem Konstantinem Kavafisem, jejich přátelství probíhalo prostřednictvím vzájemné korespondence a trvalo až do roku 1933, kdy Kavafis umírá[5]

–  v egyptské Alexandrii prý Lapathiotis také poprvé navštívil hašišové doupě[6]

–  sympatizoval se socialistickým hnutím, účastnil se několika shromáždění pořádanými řeckou levicí, napsal také prozaické dílo Τραγούδι για το ξύπνημα του προλετεριάτου, jež bylo uveřejněno roku 1932 v časopise Nei Protopori, za 2. světové války se snažil navázat spojení se záložními jednotkami ELAS sídlícími ve čtvrti Exarchion, kde Lapathiotis bydlel, ve svém domě přijal skupinu odbojářů, jimž nabídl zbraně svého otce[7]

–  Lapathiotis nikdy nepracoval, žil z výnosů rodinného majetku a za celý svůj život se nevymanil z rodinného kruhu, na svých rodičích, s nimiž i v dospělosti žil v jednom domě, byl emocionálně závislý, což se projevilo zejména po jejich smrti, jeho matka zemřela roku 1937, o čtyři roky později zemřel i jeho otec, jejich smrt měla na Lapathiotise zničující účinek[8]

–  zcela propadl drogám a byl nucen postupně rozprodávat zbylý rodinný majetek včetně vlastní knihovny[9]

–  pod vlivem narůstajících ekonomických obtížích způsobených částečně i německou okupací Řecka, zdravotních i psychických obtíží, samoty a stárnutí, jež těžce snášel, se 8. ledna 1944 zastřelil[10]

–  v souladu s jeho přáním se pohřeb konal až 4 dny po jeho smrti, protože se obával fenoménu tzv. zdánlivé smrti (v mládí se to samé přihodilo jeho matce)[11]

–  Lapathiotis se netajil drogovou závislotí, ani svou homοsexuální orientací, proto byl svým okolím považován za pokleslého člověk

[1]  Βιωγραφικό σημείωμα. Ναπολέων Λαπαθιώτης. [online] [cit. 20. ledna 2013]. Dostupné z: <http://www.ekebi.gr/frontoffice/portal.asp?cpage=NODE&cnode=461&t=246>.

[2]  Korfis, T.: Ναπολέων Λαπαθιώτης. Συμβολή και μελέτη της ζωής και του έργου του. Athina: Prosperos, 1985, s. 26.

[3]  Stratis, A. V.: Πενήντα συν κάτι για τον Λαπαθιώτη: Α–Η, Ζωή και έργο. [online]. 1995 [cit. 21. ledna 2013]. Dostupné z: < http://www.sarantakos.com/liter/lapathiotis/sunkati1.html>.

[4]  Βιωγραφικό σημείωμα. Ναπολέων Λαπαθιώτης. [online] [cit. 20. ledna 2013]. Dostupné z: <http://www.ekebi.gr/frontoffice/portal.asp?cpage=NODE&cnode=461&t=246>.

[5]  Více o vztahu Lapathiotise a Kavafise např.: Stratis, A. V.: Πενήντα συν κάτι για τον Λαπαθιώτη: Ν–Υ, Δύο-τρεις συναντήσεις. [online]. 1995 [cit. 30. ledna 2013]. Dostupné z: < http://www.sarantakos.com/liter/lapathiotis/sunkati3.html>; Lapathiotis, N.: Η ζωή μου: απόπειρα συνοπτικής αυτοβιογραφίας. Athina: Stigmi, 1986.

[6]  Korfis, 1985, s. 33.

[7]  Ibid. 37, 39, 43.

[8]  Βιωγραφικό σημείωμα. Ναπολέων Λαπαθιώτης. [online] [cit. 20. ledna 2013]. Dostupné z: <http://www.ekebi.gr/frontoffice/portal.asp?cpage=NODE&cnode=461&t=246>.

[9]  Βιωγραφικό σημείωμα. Ναπολέων Λαπαθιώτης. [online] [cit. 20. ledna 2013]. Dostupné z: <http://www.ekebi.gr/frontoffice/portal.asp?cpage=NODE&cnode=461&t=246>.

[10]  Korfis, 1985, 43–44.

[11]  Stratis, A. V.: Πενήντα συν κάτι για τον Λαπαθιώτη: Α–Η, Ζωή και έργο. [online]. 1995 [cit. 21. ledna 2013]. Dostupné z: < http://www.sarantakos.com/liter/lapathiotis/sunkati1.html>.

Dílo

–  Lapathiotis vstoupil do poezie ovlivněn estetismem, jeho literárními vzory byl Edgar Allan Poe, jehož několik básní přeložil do řečtiny, Walter Pater a zejména Oscar Wilde, od něhož přebíral nejen básnický styl, ale i ten životní[1]

–  uveřejnil několik manifestů propagujících estetismus, nejvýznamnějším z nich byl manifest uveřejněný roku 1914 v časopise Numas, v němž útočil na předchozí generace spisovatelů a vybízel mladé literáty ke zničení lživých literárních idolů[2]

„ΜΑΝΙΦΕΣΤΟ[3]

... Ἔχω μέσα μου αἷμα ἡρώων. Μην ἀκοῦς ὅσα λένε οἱ μικροί. Εἶναι ἀνίδεοι άπό βίαιους παλμούς καί ψηλά πετάγματα, κοιτᾶνε πολύ πρός τά κείμενα καί τά καθιερωμένα. Τήν ψυχή τους δέ σφυρηλάτησε τ’ Ὄνειρο, δέν καθαγίασεν ἡ Σκέψη. Ξέρουνε ἕνα -πρέπει- καί τίποτ’ ἄλλο εἶναι ἡ πιό μουγκή ἐκδήλωση τῆς Ζωῆς...

Ἐμεῖς, ὅμως, οἱ Τεχνίτες, οἱ Ἐμπνευσμένοι, τί ψηλά πού στεκόμαστε, τί εὐγενικά νοσταλγοῦμε, τί ἡρωικά ποθοῦμε. Δυό φτεροῦγες ἁπλωτές εἶναι μέσα μας καί χτυποῦν ρυθμικά. Βγαλμένοι ἔξω ἀπ’ τά ταπεινά, μετεωρισμένοι στό διάστημα, πανελεύθεροι καί πάνσοφοι, καταλυτές τῶν παλιῶν καί τῶν σάπιων, πάνοπλοι μέ τά φῶτα τῆς Επιστήμης καί τῆς Ὀμορφιᾶς, σφριγηλοί, ἀκόρεστοι, πλούσιοι ἀπό νιάτα, σκληροί, πατώντας καί συντρίβοντας, ὅλοι αἷμα, ὅλοι ρίγος, φρουροί κι ἐγγυητές τῶν θησαυρῶν τοῦ Μέλλοντος,

βασιλειάδες τοῦ Τώρα καί τοῦ Πάντα, σαλπίζουμε τό έγερτήριο Σάλπισμα πού συνταράζει τούς Νεκρούς...

Τρικυμίζει μέσα μου τό Θεῖο Πνεῦμα τῆς Καταστροφῆς.

Ἀηδιασμένος ἀπ’ τό γύρω μου καθεστώς, φτύνοντας ἀπάνου στή Ρωμαϊκή Τέχνη καθώς τήν κατάντησαν οἱ ἀνθρωπάκοι τῶν γραμμάτων, ἀποφασισμένος γιά τρανούς ἀγῶνες, λυτρωμένος ἀπ’ τίς ταπεινές ἐλπίδες τῶν προλήψεων καί τῶν μιρκοσυμφερόντων, σήμερα, πρώτη φορά, κρούω τό πολεμόχαρο τραγούδι μου πλατύστομα καί εἰλικρινά.

Εἶναι τώρα κάμποσος καιρός, πού – ντροπή μας – ἕνα σωρό μικράνθρωποι μπῆκαν μέσα στό ἄλσος τῆς Τέχνης καί κουρσέψανε τίς δάφνες τήν ὥρα πού ὅλα τά ἔθνη φέγγουν κι αστραποβολούν ἀπό χίλιων εἰδῶν μουσικές συμφωνίες, παιγμένες ἀπό εὐγενικότατα χέρια στ’ ἀκρότατα ὅρια μιανῆς ὑπεράνθρωπης Λύρας, πού ἡ Τέχνη πιό πολύ ἀπό πάντα στεριώνει τό μέγα της βασίλειο ἀπάνου ἀπ’ τά βαλτονέρια κι ἀπ’ τούς βατράχους, ἐμεῖς ἐδῶ ἀνεχόμαστε ν’ ἀνεβαίνουν τό πορφυρό θρονί

παράσιτα καί χίλια μαλάκια, στενοκέφαλοι κι ἀντιπαθητικοί καί μακάριοι φχαριστούμαστε διαβάζοντας πώς «ὁ Α ἤ Β ἐποιήσατο ἐνώπιον ἐκλεκτοῦ ἀκροατηρίου διάλεξιν περί κτλ. ὁ σοφός ὁμιλητής κατεχειροκροτήθη». Κι ἐμεῖς ξέρουμε πώς ὁ Α ἤ Β εἶναι μιά μετριότητα ἀξιοπεριφρόνητη καί κωμική, καί στή ζωή καἰ στήν Τέχνη, ἕνας αὐθάδης παρείσακτος, πού ἀλλοῦ μήτε γι’ ἀκροατής διαλέξεων δέ θά ’κανε...

Γι’ αὐτά καί γι’ ἄλλα, καλῶ τό Νέο Ἑλληνικό Πνεῦμα νά συνεργαστεῖ μαζί μου στό γκρέμισμα τῶν Ψεύτικων Εἰδώλων πού κυριαρχούν, χάρη στήν ἐγκληματική μας νωχέλεια κι ἀδιαφορία, κι ἀντιπροσωπεύουν στήν Εὐρώπη τή Διανοητική μας Παραγωγή, ἐμποδίζοντας ἔτσι τό Ξεφανέρωμα τῶν Γνήσιων Ἑλληνικών Ζωτικῶν Δυνάμεων.

Καλῶ τούς Νέους, πού βράζει μέσα τους τό αἷμα, κι εἶναι καλεσμένοι γι’ αὐριανούς θριάμβους, νά συντρίψουμε τά εἴδωλα καί νά μπούμε ἐμεῖς μπροστά.

Νά ρίξουμε ὅ,τι ξέρουμε γιά ψεύτικο καί γιά πλαστό, νά σεβαστοῦμε μονάχα ὅ,τι στέκεται ἱερό κι ὅ,τι καθαξίωσεν ἡ Ἁγνή Ἔμπνευση.

Σᾶς περιμένω.

ΝΑΠΟΛΕΩΝ ΛΑΠΑΘΙΩΤΗΣ“

[1]  Βιωγραφικό σημείωμα. Ναπολέων Λαπαθιώτης. [online] [cit. 20. ledna 2013]. Dostupné z: <http://www.ekebi.gr/frontoffice/portal.asp?cpage=NODE&cnode=461&t=246>.

[2]  Korfis, 1985, s. 31–32.

[3]  Korfis, 1985, s. 31–33.

–  v jeho díle se také projevuje vliv symbolismu a romantismu

–  za celý svůj život vydal jen jedinou básnickou sbírku – Τα πρώτα ποιήματα (1939), jež obsahovala ani ne čtvrtinu (cca 50ks) jeho do té doby zveřejněných básní[1]

–  vydání druhé sbírky básní, jež připravoval roku 1943, se nakonec neuskutečnilo[2]

–  napsal soubor 11 básní nazvaný Μιμήσεις, v nichž napodobuje styl některých řeckých básníků (Kavafis, Kavvadias, Karyotakis, Embirikos, Sikelianos, Palamas, atd.), v poslední básni Lapathiotis paroduje sám sebe[3]

–  kromě poezie se Lapathiotis věnoval dalším literárním žánrům – psal veršovaná dramata, divadelní hry, satirické verše, kritické studie, prozaické básně, povídky, překlady[4], vedl si také deník, kam si zapisoval své úvahy o literatuře a funkci umění obecně[5]

–  Lapathiotisův romantismus se podstatně lišil od nabubřelosti, okázalosti a přehnaných projevů vlastenectví Athénské romantické školy, vnesl do řecké poezie něžné, křehké tóny

–  Lapathiotosova tvorba se dělí na tři tvůrčí období[6]

1.  období (1905–1919) – osvojil si životní styl Oscara Wilda, hlavními motivy básní z tohoto období – láska a tělesné požitky

2.  období (1920–1939) – prohlubuje se jeho drogová závislost, požitek z bezstarostného a společensky odvážného života se začíná mísit s nepříjemnými, později i tragickými momenty, začíná jeho úpadek

3.  období (1939–1944) – zlomem se stalo úmrtí jeho matky, nastupující mladá básnická generace v něm vyvolává pochybnosti o hodnotě vlastního díla, propuká 2. světová válka, ekonomické problémy, stárnutí

–  rané období tvorby – vliv estetismu, díla bez hlubšího významu, umělecká póza x pozdější období – do jeho tvorby se začalo promítat jeho soukromé drama – období zralosti

ΛΕΥΚΕΣ ΨΥΧΟΥΛΕΣ

Άρπαξα κάποιους στίχους μου στα δάχτυλα,

τους έσκισα, τους σπάραξα, ένα - ένα

τα χίλια κομματάκια τους κουρέλιασα

και τα χαρτάκια επέταξαν θλιμμένα...

Και σα λευκές ψυχούλες μου εφανήκανε...

Το τρίξιμό τους ήταν μοιρολόι!

Τρεμουλιαστές στον άνεμο εκολύμπησαν

και αγάλια εγλυκοστάλαξαν στη χλόη...

...Είναι στιγμές πού πνίγομαι, πού πνίγομαι,

ανοίγω το παράθυρο και μένω∙

ολόβαθα σα να με στραγγαλίζουνε,

με σκίζει κάποιο δάχτυλο κρυμμένο!

Καί, αχ, τα χαρτάκια τάχα δεν επόνεσαν;

Ποιος ξέρει σε ποια γλώσσα κρυφοκλαίνε...

Μα ο Πόνος τις ψυχές έχει χαρτάκια του.

...Κλάψε, καρδιά μου, στίχε σπαραγμένε!...

[1]  Korfis, 1985, s. 42.

[2]  Ibid. 43.

[3]  Více Vojatzoglu, A.: „Ὁ Ναπολέων Λαπαθιώτης καί ἡ τέχνη τῆς παρωδίας“. Nea Estia, t. 1841, 2011, s. 240–266.

[4]  Korfis, 1985, s. 15.

[5]  Ibid. 67.

[6]  Dikteos, A.: Ναπολέων Λαπαθιώτης. Η ζωή του – το έργο του. Athina: Ekdosis Gnosi, 1984, s. 69.

ΕΚ ΒΑΘΕΩΝ

Λυπήσου με, Θε μου, στο δρόμο που πήρα,

χωρίς, ως το τέλος, να ξέρω το πώς,

– χωρίς να ’χω μάθει, με μια τέτοια μοίρα,

ποιο κρίμα με δένει, και ποιος ο σκοπός!

Λυπήσου τα χρόνια που πάνε χαμένα,

προτού η νύχτα πάλι βαριά ν’ απλωθεί,

ζητώντας τους άλλους, ζητώντας και μένα,

ζητώντας εκείνο που δε θα βρεθεί!

Λυπήσου όλα κείνα που πάνε του κάκου,

γιατί έτσι τους είπαν πως είναι γραφτό,

και γίνουνται χώμα, στα βάθη ενός λάκκου,

χωρίς να γυρέψουν το λόγο γι’ αυτό!

Λυπήσου και κείνα, λυπήσου και μένα,

– και μένα, που πάω με καρδιά στοργική,

ζητώντας μια λύση, σε πράματα ξένα,

που δεν έχουν, Θε μου, καμιά λογική...

Λιγάκι να κάνω πως κάτι με σέρνει,

λιγάκι να φέξει, μες στα σκοτεινά,

κι αμέσως η μοίρα μου το ξαναπαίρνει,

κι αμέσως η νύχτα γυρίζει ξανά...

Λυπήσου με, Θε μου, στην απόγνωσή μου,

λυπήσου τη φλόγα που μάταια σκορπώ,

– λυπήσου με μες στην αγανάκτησή μου,

να ζω δίχως λόγο, και δίχως σκοπό...

ΠΟΙΗΤΗΣ

Πόσο βαθύ κι ασήμαντο, συνάμα,

της Ζωής σου και της Τέχνης σου το δράμα,

σ’ ένα παιχνίδι μάταιο και γελοίο,

του Νου σου να σκορπάς το μεγαλείο!

Μέρα-νύχτα να παίζεις με τις λέξεις,

πώς, πρέπει, μεταξύ των, να τις πλέξεις,

καὶ πώς, μαζί, να σμίξεις κάποιους ήχους,

ώστε να κλείσεις τ’ Όνειρο σε στίχους!

Πόσος κόπος και πόνος κι αγωνία

να πλάσεις απ’ τη θλίψη σου αρμονία,

– και να την πλάσεις μ’ όλους σου τους τρόπους,

για να την ξαναδώσεις στους ανθρώπους!

Μήτε κι αληθινά που ξέρω πράμα

πιο θλιβερό, απ’ του Πόνου σου το δράμα,

του Πόνου αυτού, που στέργει, για κλουβί του,

το χώρο ενός ανθρώπινου αλφαβήτου!

...Κι αφού, σαν τα μικρα παιδάκια, παίξεις,

τόσον καιρό, με ρίμες και με λέξεις,

κι όλες σου τις ελπίδες αφανίσεις,

χαμένος, όλος, μες στις αναμνήσεις,

μόλις φανούν οι πρώτες μαύρες τύψεις,

κι έρθ’ η στιγμή να σκύψεις, να μη σκύψεις,

μα παίρνοντας, μαζί, το θησαυρό σου,

το Γολγοθά σου ανέβα, και σταυρώσου!...

Téma

–  Lapathiotis se snažil hledat únik z bezútěšné reality ve vzpomínkách, náhodných milostných dobrodružstvích, drogách, jako jediná útěcha mu nakonec zbyla jen poezie, o jejíž hodnotě ovšem ke konci života pochyboval

1. vzpomínky

–  funkce vzpomínek u Lapathiotise odlišná než u K. Uranise, zpočátku forma úniku, později je začal vnímat jako utrpení – připomínku toho, co již pominulo

ΟΤΑΝ ΒΡΑΔΙΑΖΕΙ

Όταν βραδιάζει, μέσα μου, ξυπνούν τα περασμένα∙

ξυπνούν αργά, σα μουσικές νεκρές από καιρό,

– σα μουσικές που χάθηκαν, και που τις λαχταρώ,

κι έρχονται πάλι, μαγικά κι ανέλπιδα, σε μένα∙

πόθοι, παράπονα παλιά, νοσταλγικές φωνές,

λόγια βαθιά κι αξέχαστα, κι ωστόσο ξεχασμένα,

παράξενα χιμαιρικές αγάπες μακρινές.

όπως η φλόγα μιας αυγής, υψώνονται σε μένα!

Μι βρύση, τότε, μαγική, μου λύνεται ξανά,

και το τραγούδι ρυθμικο στα χείλη μου ανεβαίνει,

– ένα τραγούδι καθαρό, καθώς τα δειλινά,

που μέσα του λυτρώνονται, και ζουν οι πεθαμένοι...

ΑΝΑΜΝΗΣΕΙΣ

Το κάθε τι που πέρασε, για πάντα μ’ έχει σκλάβο

κι όσο γυρεύεις, Σήμερα, το Χτες να μου αφανίσεις,

τόσο σ’ εκείνο θα γυρνώ, και τόσο δε θα πάυω

να ζω στις αναμνήσεις...

Θαρρείς και κάτι, μόνιμα, μπροστά μ’ είναι πεσμένο,

και κρύβοντας, καί σβήνοντας ολότελα το Τώρα,

με κάνει να μη χαίρομαι, και μήτε να προσμένω

καινούργια, τάχα, δώρα...

Σ’ ό,τι ποθεί, και σ’ ό,τι ζει, η ψυχή μου μένει ξένη,

κι ούτε μπορείς, Φωνή της Ζωής, αλλιώς να τη δονήσεις,

παρά θαμπά και μακρινά, σα μουσική που βγαίνει

μεσ’ απ’ τις αναμνήσεις...

Της πεθαμένης της χαράς, έχει στερέψει η βρύση,

κι ούτε γυρεύει θάματα, κι ούτε προσμένει δώρα,

-κι ούτε μπορεί πια τίποτα να τη παρηγορήσει,

παρά ό,τι ήταν ως τώρα...

ΕΡΙΝΥΕΣ

Παλιά τραγούδια μακρινά, χαμένα από καιρό,

μες σε στιγμές αγγελικές ή μέσα στ’ όνειρό μου,

τώρα που, εντός μου, τίποτα δεν μένει πια γερό,

το βράδυ που σας θυμηθώ μοιάζει με βράδυ τρόμου·

κι εσάς, που πάντα φύλαγα, για μια παρηγοριά,

-σα μια στερνή και μαγική παρηγοριά δική μου,

σας βλέπω, τώρα ξαφνικά, ν’ αλλάζετε θωριά

και να ’στε, απ’ όλες τις πληγές, η πιο μαρτυρική μου!

Γι’ αυτό, σφαλώντας τη ματιά, πηγαίνω να χαθώ,

μες στους πικρούς σας εμπαιγμούς και μες στις ειρωνείες,

τώρα που τίποτα γερό δεν έμεινε κι ορθό,

-τραγούδια μου, Ερινύες!...

2. úpadek

–  Lapathiotis nečelil svému úpadku pomocí sarkasmu či pokrytectví, i ve stádiu vnitřního rozkladu si ponechal citlivé vnímání světa; sice věřil v milosrdnou sílu smrti, ale nikdy nedospěl do stádia krajního nihilismu jako např. K. Karyotakis

ΛΥΠΗΣΟΥ...

Λυπήσου εκείνους που πονούν,

βουβά κι ανώφελα, για κάτι,

και παίρνουν, για να λησμονούν,

της ζωής κάποιο άθλιο μονοπάτι∙

λυπήσου αυτούς που έχουν χαθεί,

μες στη θλιμμένη ύπαρξή μας,

κι έγιναν αίνιγμα βαθύ,

μια και δεν είναι μεταξύ μας∙

κι αυτόν, κι αυτόν που αναπολεί

τα περασμένα του λυπήσου:

μα όμως, ακόμα πιο πολύ,

τις ώρες της βαθιάς σιωπής σου,

λυπήσου αυτούς, που, μια φορά,

με φτερά ζούσαν, και τα χάνουν,

και δεν τους μένει άλλη χαρά,

παρά η χαρά πως θα πεθάνουν...

Η ΧΑΡΑ

La gioia e sempre sull’altra riva

Gabriele D’Annunzio

Πάντα κάτι με κρατεί

και με φέρνει πίσω,

στο καιρό μου κάθε τι

μου ’λεγε να ζήσω,

που όλα – σκέψεις μου κρυφές,

κι ό,τι ζει, στην πλάση,

δε μου θύμιζε μορφές,

που τις έχω χάσει,

κι όλα τ’ άκουγα να λεν,

μ’ έναν τρόπο πλάνο,

πως τ’ αγάπησα και δεν

πρέπει να πεθάνω...

Τώρα, που όλα τα φτερά

σκόρπισαν της πλάνης

μου το λένε καθαρά:

Πρέπει να πεθάνεις!

Κι όσο πιο βαθιά κοιτώ

κάτω από τη σκέπη,

τόσο πιο καλά και το

μάτι μου το βλέπει.

Κι αν τυχάινει κι ο νους να

κάνει σκέψην άλλη,

δε κρατεί πολύ, και να

πάλι αυτή προβάλλει...

...Μα όσο και στους ουρανούς

να ’ναι η μέρα μαύρη

κι όσα θέλησε ο νους,

να μη μπορεί να ’βρει,

κι όσο αν είμαστε πικρά,

τώρα, στερημένοι,

κάπου υπάρχει μια Χαρά,

και μας περιμένει...

ΠΡΟΣΜΟΝΗ

Τις βαριές τις ώρες που είμαι μόνος,

και δεν είναι γύρω μου κανείς,

που δεν είμαι παρά μόνο πόνος,

-περιμένω, Μάνα, να φανείς!

Κι όπως ήξερα όλες σου τις πράξεις,

πριν, σα ρόδο, σπάσεις και σαπείς,

σχεδόν ξέρω πώς θα με κοιτάξεις,

και τα λόγια, ακόμα, που θα πεις...

Ξέρω, ακόμα, πώς θα με χαϊδέψεις,

μ’ έναν τρόπο τόσο τρυφερό,

που θα σβήσεις όλες μου τις σκέψεις,

που με βάραιναν, τόσο καιρό...

Κι άμα νιώσεις όλο μου τον πόνο,

τι μεγάλος είναι και βαθύς,

φτάνει τη ματιά μου να δεις μόνο,

-δε θα φύγεις... θα με λυπηθείς!

Τ’ ΟΝΕΙΡΟ ΜΟΥ ΠΕΘΑΝΕ

Τ’ όνειρό μου πέθανε, χθες αργά, το βράδυ.

Μόνος, τώρα, κι έρημος, τι μπορώ να πω;

Κι όμως, τ’ ξερε καλά, το βαθύ του χάδι

πόσο τ’ αγαπώ!

Μου κρατούσε συντροφιά, τις βαριές τις ώρες,

που τις τρέμει μοναχή, καθεμιά ψυχή,

μα όσο το ’χει δίπλα της, ας κυλούν οι μπόρες,

-δεν ανησυχεί!...

Τ’ όνειρό μου πέθανε, χθες αργά, το βράδυ.

Πες, δεν έζησε ποτέ: μην τ’ αναπολείς...

Μα ο καημός μου, που έχασα το θερμό του χάδι

Θε μου, είναι πολύς!

Κι όσο για τις άφωνα πονεμένες ώρες,

-ώρες δίχως όνειρο, σε μια ζωή πεζή,

τώρα, μόνο, το ’νιωσα, πόσο είν’ αιμοβόρες,

-τώρα, που δε ζει...

3. smrt

–  téma smrti je v jeho poezii stále přítomno, postupem času se začíná objevovat i v milostných básních, nakonec v ní básník spatřoval jediné východisko

ΤΟΠΙΟ ΧΕΙΜΩΝΙΑΤΙΚΟ

Έν’ αλλόκοτο φεγγάρι, σαν ένα κομμάτι πάγου,

πεθαμένο και στημένο μες στη μέση του πελάγου,

μια βουβή μεγάλη ξέρα, πιο γυμνή κι από παλάμη,

μ’ ένα γέρικο, θλιμμένο, τραγικό μικρό καλάμι,

κι ένας ίσκιος – ένα κάτι, που δεν ξέρω τι έχει χά-

σει,

κι από τότε φέρνει γύρα, μη μπορώντας να ησυ-

χάσει,

- παγωμένο, το χαμένο κι όλο φως εκείνο τρίο,

σιωπούσε, κι αγρυπνούσε, μες στη νύχτα, μες στο

κρύο...

ΤΟ ΒΑΣΙΛΕΜΑ ΠΟΥ ΠΕΦΤΕΙ...

Το βασίλεμα που πέφτει, μαλακό κι αργό σα χάδι,

δεν είν’ άγγελμα, μονάχα, των ονείρων που θα ρθουν:

όλων όσων θα πεθάνουν είναι σύμβολο το βράδυ

-κι όλων όσων θα χαθούν...

Είναι σύμβολο των όσων ο καιρός έχει μαράνει,

κι όμως φεύγουν δίχως λέξη, μακρινά και σιωπηλά,

που όλα τους, ως και το διάβα το λαμπρό τους,

είναι πλάνη,

που μας έκρυβε πολλά...

Είναι σύμβολο θλιμμένων, μελαγχολικών θανάτων,

που κρυφό για πάντα, κάτι, μες στα χείλη κρατούν,

-έρημων ψυχών, που πνίγουν τα πικρά παράπονά των,

και μας αποχαιρετούν...

Είναι σύμβολο κι εκείνων που, αν και τόσο αγαπημένα,

πιο νωρίς μας, ο καθένας, βιάστηκε ν ’ αναπαυτεί,

που ’λεγα πως θα τους είχα για καιρό κοντά σε μένα

-κι όμως έφυγαν κι αυτοί!

ΣΤΟ ΚΕΝΤΡΟ ΤΟ ΝΥΧΤΕΡΙΝΟ

Τώρα που παίζει το βιολί, κι έχουμε πιει τόσο πολύ,

που μ’ έναν έρωτα τρελό, σα να ‘μαστε δεμένοι,

σ’ ένα συντρόφεμα ζεστό, βάνε ξανά, να ζαλιστώ,

μες στ’ όνειρό να κλειστώ – το μόνο που μου μένει·

γιατί, άμα λείφει το κρασί, και φύγεις, άξαφνα, και συ,

και βουβαθεί και το βιολί, με το γλυκό βραχνά του,

-μες στης καρδιάς μου το κενό, μεγάλο σαν το ουρανό,

θ’ ακούσω, πάλι, το βραχνό τραγούδι του θανάτου...

ΕΠΙΣΤΡΟΦΗ

Κι όταν θα ρθει η στιγμή, και πάλι,

να κατεβώ προς το βυθό,

χωρίς την πίστη, που έχουν άλλοι,

μα και χωρίς να φοβηθώ,

με την ψυχή που περιμένει

την ώρ’ αυτή, σαν εραστή,

(τόσο είναι ταλαιπωρημένη,

και τόσο που έχει κουραστεί),

δε θα ’χω, να με συντροφέψει,

καμιά παρήγορη φωνή,

– μα θανατώνοντας τη Σκέψη,

που τώρα με δολοφονεί,

σαν ένα φέρετρο που κλείνει,

θα γείρω, πάλι, στο βυθό,

ζητώντας, μόνο, τη γαλήνη,

που είχα προτού να γεννηθώ...

ΘΑΝΑΤΟΣ

Η σάλπιγγα του Θριάμβου αργά σημαίνει,

για μιαν απάτη Πρώτη Παρουσία,

που μήτε θα μπορούσε, κι η εξημμένη,

ποτέ, να τη συλλάβει φαντασία!

Χρώματα και ήχοι, αρώματα, - ενωμένα

σ’ ένα Μεγάλο φως, όλο Γαλήνη,

- κι ό,τι ποθούσα, τώρα πια, για μένα,

σαν ένα παραπέτασμα που κλείνει...

Τίποτα πια της γης δεν απομένει,

- κι ο Αρχάγγελος υψώνει τη Ρομφαία:

της γης η σκιά, για πάντα διαλυμένη,

μέσα σε μιαν Αλήθεια Κορυφαία!

...Κι όπως κυλώ στα βάθη του κενού μου,

σαν άστρο φλογερό στον άξονά του,

- δε νιώθω πια να ζει, παρά το Νου μου,

στην Απεραντοσύνη του Θανάτου...

–  časté téma smrti v Lapathiotisových básních můžeme přičíst jeho velké přecitlivělosti – zraňovala ho smrt lidí, zvířat i rostlin stejně jako zánik věcí[1]

–  nejvíce se ovšem obával stárnutí, nedokázal se vyrovnat s chátráním těla[2]

ΜΕΛΑΓΧΟΛΙΑ ΤΟΥ ΙΑΣΟΝΟΣ ΚΛΕΑΝΔΡΟΥ· ΠΟΙΗΤΟΥ ΕΝ ΚΟΜΜΑΓΗΝῌ· 595 μ.Χ.[3]

Τὸ γήρασμα τοῦ σώματος καὶ τῆς μορφῆς μου

εἶναι πληγἠ ἀπὸ φρικτό μαχαῖρι.

Δὲν ἔχω ἐγκαρτέρησι καμιά.

Εἰς σὲ προστρέχω, Τέχνη τῆς Ποιήσεως,

ποὺ κάπως ξέρεις ἀπό φάρμακα·

νάρκης τοῦ ἄλγους δοκιμές, ἐν Φαντασίᾳ καὶ Λόγῳ.

Εἶναι πληγὴ ἀπὸ φρικτό μαχαῖρι.-

Τὰ φάρμακά σου φέρε, Τέχνη τῆς Ποιήσεως,

ποὺ κάμνουνε – γιὰ λίγο – νὰ μὴ νοιώθεται ἡ πληγή.

K. Kavafis

–  přátelství s Kavafisem trvalo od jejich seznámení v Alexandrii roku 1917 až do Kavafisovy smrti roku 1933, Lapathiotis se postavil na jeho stranu v proslulém sporu řeckých intelektuálů o významu K. Kavafise a K. Palamase[4]

[1]  Stratis, A. V.: Πενήντα συν κάτι για τον Λαπαθιώτη: Α–Η, Ζωή και έργο. [online]. 1995 [cit. 21. ledna 2013]. Dostupné z: < http://www.sarantakos.com/liter/lapathiotis/sunkati1.html>.

[2]  Stratis, A. V.: Πενήντα συν κάτι για τον Λαπαθιώτη: Ν–Υ, Δύο-τρεις συναντήσεις. [online]. 1995 [cit. 21. ledna 2013]. Dostupné z: < http://www.sarantakos.com/liter/lapathiotis/sunkati3.html>.

[3]  Kavafis, K.: Απαντά τα ποιήματα. Ed. Ilinskaya, S. Athina: Narkissos, 2003, s. 162.

[4]  Korfis, 1985, s. 36.

4. milostná dobrodružství[1]

«Το να συμπαθεί κανένας» – παρατηρεί ο Λαπαθιώτης το 1928 – «τις αρετές ενός ανθρώπου είναι πολύ φυσικό και δεν σημαίνει κατά βάθος τίποτε εκείνο που είναι σοβαρό είναι ν’ αρχίσει να συμπαθεί τα ελαττώματά του σ’ αυτό το επικίνδυνο σημείο μπορεί ν’ αρχίσει, ακριβώς, ο έρως».[2]

«Ποτέ μου δεν υποστήριξα ότι η ομοφυλοφιλία είναι κάτι το θεόπεμπο και ουρανοκατέβατο: εκείνο που υποστηρίζω πάντα είναι ότι – άσχετα με τα εξαίσια διανοητικά ή καλλιτεχνικά αποτελέσματα που μπορεί να έχει, καρποφορώντας μέσα σε μιαν εξαιρετική ιδιοσυγκρασία, (πράγμα που μπορεί, επίσης, αξιόλογα να φέρει σε μιαν εξαιρετική ιδιοσυγκρασία και η ετεροφυλοφιλία), κατά τ’ άλλα είναι κι αυτή επίσης μια υπόθεση ανθρώπινη, κανονική – ούτε περισσότερο βέβαια ηθική, αλλά ούτε και λιγώτερο ασφαλώς φυσική, απ’ όλες τις άλλες» [3]

[1]  Stratis, A. V.: Πενήντα συν κάτι για τον Λαπαθιώτη: Θ-Μ, Περί έρωτος. [online]. 1995 [cit. 21. ledna 2013]. Dostupné z: <http://www.sarantakos.com/liter/lapathiotis/sunkati2.html>.

[2]  Ibid.

[3]  Ibid.

–  Lapathiotisovy vztahy trvaly většinou krátkodobě – hledal v nich pouze únik a uspokojení fyzických potřeb

–  velkou roli v jeho milostných básních hrají smysly – oči, dotyky, objetí

ΝΑΡΚΙΣΣΟΣ

Απόψε αγάπησα τα μάτια μου,

κοιτώντας τα μες στον καθρέφτη:

να ’ταν το φως, που, μες στην κάμαρα,

τόσο λεπτά κι ανάερα πέφτει;

Να ’ταν το ρόδο το απριλιάτικο,

που το ’χα βάνει στη γωνία,

να μην το δω να παραδίνεται

στη βραδινη την αγωνία;

Να ’ταν, αλήθεια, το τριαντάφυλλο,

που ξεψυχούσε στο ποτήρι,

- ή κάποιοι πόθοι που με παίδευαν,

και που είχαν απομείνει στείροι;...

το ρόδο που ’σβηνε, το πάθος μου,

το παραθύρι, που δεν κλείνω,

- ή μήπως επειδή σε κοίταξαν

τόσο πολύ, το βράδυ εκείνο;...

–  v řadě básní se Lapathiotis o svých milostných dobrodružstvích vyjadřuje otevřeně a na svou dobu odvážně, v jedné z nich rozebírá nerovné společenské postavení svého vyvoleného

ΕΡΩΤΙΚΗ ΝΥΧΤΑ

Κλείσε το παράθυρο, μη βλέπουν οι γειτόνοι,

και την πόρτα σφάλισε και σβήσε το κερί.

Η αγκαλιά μου πύρωσε, σαν τη φωτιά, και λιώνει,

για σφιχταγκαλιάσματα κι όλο σε καρτερεί.

Έλα, μη μας βλέπουν λοξά οι ματιές τού κόσμου,

δος μου το χειλάκι σου, που είν’ απαλό, νωπό.

Έχω κάτι ολόγλυκο, για σένα, απόψε, φως μου,

έχω κάτι ολόγλυκο, σα μέλι, να σου πω.

Έλα... πέσε πάνω μου και μην κοιτάς με τρόμο.

Το κερί μας έσβησε, δε μας θωρεί κανείς,

ξέχασε πως βρίσκονται κι άλλες ψυχές στο δρόμο,

κι έλα να κυλήσουμε σε πέλαγα ηδονής.

Έλα... ως τα μεσάνυχτα θα σε φιλώ στο στόμα,

έλα, κι είναι οι πόθοι μου τρελοί, τόσο τρελοί,

που το γλυκοχάραμα θα μας προλάβει ακόμα

στο πρώτο μας αγκάλιασμα, στο πρώτο μας φιλί.

Κι όταν σε ρωτήσουνε, τη χαραυγή, οι γειτόνοι,

για ποιο λόγο σφάλισες, –αχ, πες τους, να χαρείς,

πες τους, πως, στην κάμαρα, φοβάσαι σα νυχτώνει,

κι έπεσες και πλάγιασες νωρίς,– τ’ ακούς; Νωρίς!...

ΤΟ ΑΠΛΟ ΠΑΙΔΙ ΠΟΥ ΕΓΩ ΑΓΑΠΩ…

Τ’ απλό παιδί, που εγώ αγαπώ, δεν έζησε στα πλούτη,

δεν έχει τρόπους να φερθεί και μήτε να ντυθεί,

- μα ’ναι το πιο καλό παιδί, που μες στην πλάση τούτη,

μπορεί ν’ απαντηθεί!

Δεν ξέρει γράμματα πολλά, δεν κάνει για σαλόνι,

τα ρούχα του είναι της δουλειάς, τριμμένα και παλιά,

– μα το μεγάλωσε το φως, αυτό που μεγαλώνει

τα ξένοιαστα πουλιά...

Κι άλλοτε μου ’τυχε ξανά στο διάβα κάποιου δρόμου,

να περπατήσω συντροφιά με διάφορα παιδιά,

- μ’αυτό, σεμνό και ταπεινό, βαδίζει στο πλευρό μου,

σα μια μικρή καρδιά...

Κι όταν των άλλων των παιδιών τα λούσα βλέπει πλάι,

κι αυτό δεν έχει πιο καλό κοστούμι να ντυθεί,

τότε γυρίζει τη ματιά και μου χαμογελάει,

να παρηγορηθεί...

–  postupně se i v Lapathiotisových milostných básních začíná projevovat jeho úpadek a do jeho vztahů se vkrádá opotřebení

ΑΠΑΥΔΗΜΟΣ

Ήμουν μες στην αγάπη σου τόσον καιρό κλεισμένος,

μ’ αυτό δε θέλω και να πω, πως μου ήταν φυλακή:

μα τι τα θες, όλα περνούν, ας μένει ίσαμ’ εκεί∙

θέλω να φύγω τώρα πια γιατ’ είμαι κουρασμένος...

Ίσως κανένας πιο τρελός, ή πιο βασανισμένος

να βρει σε σένα την παλιά χαρά, τη μαγική∙

όσο για μένα δεν μπορώ, μου είν’ αρκετό ως εκεί∙

θέλω να φύγω τώρα πια, γιατ’ είμαι κουρασμένος.

Θέλω και πάλι να χαθώ στην πρώτη μου σιωπή,

να μη θωρώ, να μη γροικώ τι γίνεται τριγύρω.

να λησμονήσω ως και χαρά και αγάπη τι θα πει∙

θέλω τα μάτια μου τα δυο να κλείσω και να γείρω,

-κι αφήνοντάς σε να χαθείς στα πέρατα του δρόμου,

να σ’ έχω, τότε, συντροφιά, για πάντα, στ’ όνειρό μου.

–  Lapathiotisova otevřenost nešla ruku v ruce s dobou, v níž žil – roku 1910 byla zveřejněna jeho báseň Κι έπινα μες από τα χείλη σου, jež vyvolala značný rozruch v intelektuálních kruzích a bylo vydáno několik útočných článků na téma Οσκαρουαϊλδισμοί[1]

ΚΙ ΕΠΙΝΑ ΜΕΣ’ ΑΠ’ ΤΑ ΧΕΙΛΙΑ ΣΟΥ...

Ἰδοὺ εἶ καλὸς ἀδελφιδός μου καί γε ὡραῖος πρὸς κλίνῃ

ἡμῶν σύσκιος, δοκοὶ οἴκων ἡμῶν κέδροι, φαντώματα

ἡμῶν κυπάρισσοι.

ΑΣΜΑ ΑΣΜΑΤΩΝ, Α. & 16, 16

Κι οι μπερντέδες ήταν κόκκινοι

κι ήταν άσπρο το κρεβάτι,

κι όλο θόλωνε, όλο μέλωνε

το γλυκό γλυκό σου μάτι,

και τα χέρια σου πλεκόντουσαν

στο κορμί μου γύρω-γύρω,

κι έπινα μέσ’ απ’ τα χείλια σου

γλυκιάν άχνα σαν το μύρο,

και σταλάζανε απ’ τα χείλια σου

γλυκά λόγια, σαν τα μύρα,

κι ήταν άσπρο το κρεβάτι μας

κι οι μπερντέδες σαν πορφύρα...

Έτσι, αγάπη μου, σε χόρτασα

κι έτσι, τη γλυκάδα σου ήπια

μέσα στ’ άνομα αγκαλιάσματα

στ’ άνομα τα καρδιοχτύπια,

κι απ’ το μέλι ποθοπλάνταζε

το κορμί σου και τὸο μάτι

κι οι μπερντέδες ήταν κόκκινοι

κι ήταν άσπρο το κρεβάτι...

[1]  Stratis, A. V.: Πενήντα συν κάτι για τον Λαπαθιώτη: Θ–Μ, Περί έρωτος. [online]. 1995 [cit. 21. ledna 2013]. Dostupné z: <http://www.sarantakos.com/liter/lapathiotis/sunkati2.html>.

–  další skandál propukl roku 1938 v průběhu Metaxasovy diktatury, kdy byla uveřejněna Lapathiotisova báseň Επεισόδειο, rozruch ukončil sám básník, když zaslal řediteli časopisu omluvný dopis spolu s pozměněnou poslední strofou básně[1]

ΕΠΕΙΣΟΔΙΟ

Μάτι δειλό, που σε κοιτάζει

βαθιά, βουβά και σκοτεινά,

κι έτσι πιστά, σα να σου τάζει:

Θα σ’ αγαπώ παντοτινά.

Ψηλό, λιγνό, τρελό για χάδι,

δουλεύει σ’ ένα μαγαζί.

Το πήρα ένα Σάββατο βράδυ

και κοιμηθήκαμε μαζί.

„27. ΙV. 1938

Ἀγαπητέ μου Τάκη,

Ἐπειδή μαθαίνω, μἐ πολλή μου λύπη, τήν ἐξαιρετική συγκίνηση καί ταραχή πού προκάλεσε στή λογοκρισία τό ἐντελῶς, ἤ περίπου, ἤ καί καθόλου ἔστω ἀθῶο παιχνίδι – ὀκτάστιχο, πού μπῆκε, ὡς αὐτόγραφο, στή συνέντευξή μου τῶν «Νεοελληνικῶν Γραμμάτων» κι ἐπειδή στούς κόλπους της περιλαμβάνονται παλιοί καί καλοί μου φίλοι καθώς σύ και ὁ Μιχάλης ὁ Παπαστρατηγάκης κι ἄλλοι, ἴσως, πού δέν ξέρω καί τούς ὁποίους δέ θά ἤθελα, μέ κανένα τρόπο, νά κακοκαρδίσω, γι’ αὐτό ἀποφασίζω ν’ ἀλλάξω τόν τελευταῖο καί τον ἔνοχο στίχο του, ἔτσι ὥστε,

ἀποκαθαρμένος ἀπό τό βάρος τῶν φοβερῶν ὑπονοούμενων πού περικλείει, νά ἐμφανιστεῖ περισσότερο σύμφωνο μέ τό πνεῦμα τῆς νέας καταστάσεως.

Λάβε λοιπόν τήν καλοσύνη νά τούς ἀνακοινώσεις, ὅτι πρέπει νά διαβαστεῖ ἔτσι:

Ψηλό, λιγνό, τρελό γιά χάδι,

δουλεύει σ’ ἕνα μαγαζί.

Τό πῆρα ἕνα Σάββατο βράδι

μά δέν πλαγιάσαμε μαζί!...

Δικός σου

Ναπολέων Λαπαθιώτης“[2]

–  až na výjimky se Lapathiotis za svou sexuální orientaci nestyděl, netrpěl pocitem viny a otevřeně se k ní hlásil

[1]  Stratis, A. V.: Πενήντα συν κάτι για τον Λαπαθιώτη: Θ–Μ, Περί έρωτος. [online]. 1995 [cit. 21. ledna 2013]. Dostupné z: <http://www.sarantakos.com/liter/lapathiotis/sunkati2.html>.

[2]  Korfis, 1985, s. 42.

Forma

–  existuje rozpor mezi formální stránkou Lapathiotisových básní, jež je převážně tradiční, konzervativní, a jeho úvahami o poezii, jež jsou na svou dobu inovátorské (např. automatické psaní, role podvědomí v umělecké tvorbě, užívání nepoetických, ryze prozaických prvků v básních, atd.)[1]

–  Lapathiotis byl zastáncem formální dokonalosti básní, jež neustále přepracovával, a to i po jejich vydání – často se proto můžeme setkat s několika verzemi té samé básně[2]

–  v jeho pozůstalosti se našly tři básně napsány volným veršem z let 1911, 1912 (kdy byl volný verš ještě něčím neobvyklým, téměř avantgardním) a 1939[3]

[1]  Ibid. 85.

[2]  Ibid. 90.

[3]  Ναπολέων Λαπαθιώτης. Τρία λίγο-πολύ αθησαύριστα ποιήματα σε ελεύθερο στίχο. [online]. 1970 [cit. 21. ledna 2013]. Dostupné z: <http://www.sarantakos.com/liter/lapathiotis/lapa-eleustix.html>.

ΤΟ ΒΡΑΔΥΝΟ ΤΡΑΓΟΥΔΙ ΤΩΝ ΑΝΘΡΩΠΩΝ[1]

Οι άνθρωποι, βέβαια, κάτι θα προσμένουν,

για να στέκουνται έτσι ακίνητοι στο φως, και να κοιτάνε:

είναι κάτι παραπάνω από βέβαιο, πως κάτι θα προσμένουν...

Το φεγγάρι σκαρφάλωσε στα δέντρα, μ’ ευκινησίες πλανόδιου σχοινοβάτη

και κούρνιασε, στα μάτια μας αντίκρυ, σαν αφαιρεμένο.

Μ’ ακρίβεια μαθηματική,

η νύχτα πιάστηκε απ’ το φόρεμα της μέρας, κι η μέρα μας την έφερε ξανά,

στα μάτια μας αντίκρυ, σούρνοντάς τηνε ξοπίσω,

με την αιώνιαν αδιαφορία της,

για να μπορέσουμε να πλέξουμε τα ωχρά στεφάνια των ονείρων μας,

καν να τ’ αποθέσουμε στο μέτωπό της...

Είμαι τόσο κουρασμένος,

που η λήθη ήρθε μοναχή της, και στέγνωσε

τη μνήμη μου, σαν πανί βρεμμένο, κι απλωμένο.

Εγώ δεν περιμένω τίποτα – τίποτα πια,

παρά την αύρα τη νυχτερινή,

να μου μαλάξη με τα δάχτυλά της, τ’ άυλα και παρθένα δάχτυλά της,

των πόθων μου το νεκρωμένο το βυζί! Να δούμε...

Οι άνθρωποι, όμως, βέβαια, κάτι θα προσμένουν,

για να κάθουνται έτσι ακίνητοι στο φως, και να κοιτάνε:

είναι κάτι παραπάνω από βέβαιο, πως κάτι θα προσμένουν,

που δεν έρχεται, – ή που ίσως και να ρθη (δεν είν’ απίθανο,

δεν είν’ απίθανο, καθόλου, να συμβή κι αυτό),

που ίσως και κάποτε να ρθη, – ποιος ξαίρει!...

–  jako věrný stoupenec estetismu neviděl v umění žádný jiný účel než službu kráse, byl zastáncem slavné věty Oscara Wilda: „Η τέχνη είναι εντελώς ανωφελής.“[2]

[1]  Lapathiotis, N.: Το βραδυνό τραγούδι των ανθρώπων. [online] [cit. 28. ledna 2013]. Dostupné z: <http://www.sarantakos.com/liter/lapathiotis/bradinotrag.html>.

[2]  Korfis, 1985, s. 87.

ΕΙΜΑΙ ΤΟΣΟ ΚΟΥΡΑΣΜΕΝΟΣ...

Είμαι τόσο κουρασμένος απ’ τα λόγια τα ειπωμένα

κι απ’ τα λόγια που θα πούμε, - κι απ’ τους άλλους,

κι από μένα

κι απ’ το κάλεσμα του στίχου, με το μάταιο λυρισμό,

που η ψυχή μου δεν ελπίζει παρά μόνο στο Λιμάνι

και στο σάλπισμα της Μοίρας, που μια μέρα θα σημάνει

τον Αιώνιο Γυρισμό!

Τότε, μόνο, λυτρωμένος απ’ της γης την ιστορία,

μες στων κόσμων και στων άστρων την ατέρμονη πορεία,

φως ανέσπερο, χυμένο σε μιαν έξαλλη στροφή,

το Τραγούδι το Μεγάλο, που ποτέ δεν έχω γράψει,

το στερνό μου το Τραγούδι, - σα μια δόξα που θ’ανάψει

τότε, μόνο, θα γραφεί!...

ΑΠΟΧΑΙΡΕΤΙΣΜΟΙ ΣΤΗ ΜΟΥΣΙΚΗ

Ι

Τ’ όνειρο μου πια δεν είναι να χαρώ, μήτε να ζήσω,

μα να πω μια λέξη μόνο, σα μια φλόγα, -και να σβήσω.

Κι αν ακόμα ζω του κάκου, και γυρνώ στη γην απάνω,

μόνον ένα πια μου μένει, -να την πω και να πεθάνω...

Κι όμως ούτε αυτή τη λέξη δε μου δόθηκεν ακόμα

να την πω, -και μου παιδεύει την ψυχή μου και το στόμα.

Μήτε καν αυτή τη λέξη, την απέραντα θλιμμένη,

μήτε τρόπος να τη μάθω, μήτε χρόνος δε μου μένει.

Κι αφού τα άχαρά μου χείλη δεν την πρόφεραν ακόμα,

θα την πάρω -και σαν ξένοι, θα χαθούμε μες στο χώμα...

ΙΙ

Μόνος ήρθα κάποιο βράδυ, -κι ήσαν όλοι, γύρω μόνοι,

κι όλοι ξένοι, τραγουδάμε, μες στη νύχτα που σιμώνει

Κι όσο ζω, κι όσο μαθαίνω, τόσο νιώθω, αλίμονο μου,

το βαθύ και το μεγάλο κι απροσμέτρητο κενό μου!

Τη στιγμή του σταυρωμού μου και για μόνη συντροφιά μου,

μόλις ένιωσα τα χέρια που σταυρώσαν τα καρφιά μου...

Μόνος ήρθα, κάποιο βράδυ, μόνος πόνεσα για λίγο,

μόνος έζησα του κάκου, -κι όπως ήρθα και θα φύγω.

Τ’ είναι τάχα, για τους άλλους, ο χαμός ενός ατόμου;

-κι όπως ήρθα, και θα φύγω, μόνος μες στο θάνατό μου...

Mitsos Papanikolau

Životopis[1]

–  1900–1943, vlastním jménem Dimitris, * na ostrově Ydra, kde prožil první roky svého života

–  rodina se často stěhovala, v dětství žil např. na Maltě, v jižní Itálii, než se rodina definitivně usadila v Pireu, kde také dokončil gymnázium

–  literatuře se věnoval již v průběhu svých středoškolských studií, pod pseudonymem Νικητής της Αύριον publikoval své rané básně v časopise Diaplasis ton pedion, právě tehdy se seznámil s literáty, jako byli např. Tellos Agras, Petros Charis nebo Michail Stasinopulos

–  své básně publikoval v časopisech Vomos, Musa, Numas, Nea Grammata, Synchroni Skepsi, atd., někdy pod svým skutečným jménem, jindy pod pseudonymem

–  roku 1919 zveřejnil svůj první překlad – báseň, jejímž autorem byl básník řeckého původu Jean Moréas

–  zapsal se na Právnickou fakultu Kapodistriasovy univerzity v Athénách, ale studia nedokončil

–  během své vojenské služby sloužil u státní policie a později se věnoval také novinařině (byl šéfredaktorem časopisu Pedikos Astir, ředitelem časopisu Buketo až do ukončení jeho vydávání v průběhu německé okupace Řecka)

–  rozhodující vliv na jeho život mělo jeho přátelství s básníkem Napoleonem Lapathiotisem, s nímž sdílel drogovou závislost[2]

–  stejně jako Lapathiotise, tak i jeho neblaze ovlivnila německá okupace Řecka za 2. světové války – chudoba a závislost na heroinu způsobily, že Papanikolau postupně rozprodal veškerý svůj majetek včetně vzácných knih, jež léta sbíral, a přestěhoval se i s matkou do athénské čtvrti Kokkinia, kde sdíleli jeden pokoj

–  žil velmi ubohým životem, a proto se jeho přátelé rozhodli mu pomoci a umístili ho do psychiatrické léčebny na oddělení drogově závislých

–  zprvu se zdálo, že Papanikolau svůj návyk překonal, ale nakonec mu znovu podlehl a zemřel na předávkování heroinem roku 1943

–  ještě před svou smrtí ale stačil dojít do stádia naprostého rozkladu, kdy se potloukal po ulicích Athén a žebral

[1]  Βιωγραφικό σημείωμα. Μήτσος Παπανικολάου. [online] [cit. 20. ledna 2013]. Dostupné z: <http://www.ekebi.gr/frontoffice/portal.asp?cpage=NODE&cnode=461&t=314>.

[2]  Více o přátelství Lapathiotise a Papanikolau: Korfis, 1985, s. 57–66.

Dílo

–  jeho literární činnost se soustředila na poezii a překlady, byl ovlivněn symbolismem a estetismem, zejména autory jako např. Maurice Maeterlinck, Paul Valéry, Charles Baudelaire, Edgar Allan Poe, Jules Laforgue, atd.

–  zajímal se o soudobou evropskou literaturu a obdivoval autory, jako byli André Gide, Rolf Jacobsen, Guillaume Apollinaire

–  jeho překlady vynikají vysokou kvalitou, pečlivostí a důsledností

–  jako literární kritik byl velmi předvídavý, byl jedním z prvních Řeků, již ocenili v Evropě nastupující hnutí surrealismu, a se zájmem sledoval umělecké začátky J. Seferise, O. Elytise a dalších

–  hlavními tématy jeho poezie jsou nostalgie, touha po úniku z bezútěšné přítomnosti, hledání milostných požitků, neustálé znepokojení smrtí; jeho básním ovšem chybí sentimentálnost typická např. pro Lapathiotisovu tvorbu[1]

–  pro Papanikolau byla poezie neoddělitelně spjata s lyrismem, ten spolu s požadavkem neosymbolismu na její formální dokonalost a porozuměním pro nová literární hnutí té doby tvoří základní charakteristický rys jeho básnické tvorby[2]

–  kritikou mu byl vytýkán nezájem o vydání souborného básnického díla

–  v rámci vývoje jeho poezie si můžeme všimnout postupného přechodu od romantismu (pod jehož vlivem zahájil básnickou tvorbu) k neosymbolismu[3]

–  jeho tvorbu můžeme rozdělit na několik období:

–  I. tvůrčí období (1916–1923) – převládá vliv romantismu

–  I. období básnické nečinnosti (1923–1925)

–  II. tvůrčí období – začíná zveřejněním básně Βραδινοί θάνατοι, kterou (stejně jako 18 následujících) můžeme charakterizovat jako čistě neosymbolistní

–  II. období básnické nečinnosti (1933–1936)

–  III. tvůrčí období (1936–1939) – Papanikolau zveřejnil 14 nových básní, z nichž polovina byla napsána v duchu symbolismu, zatímco druhá polovina byla produktem básníkovy snahy osvojit si techniky surrealismu; poslední dvě básně tohoto období ovšem představují návrat k symbolismu

–  posledním básníkových dílem bylo Ο δρόμος της θάλασσας zveřejněné roku 1942[4]

[1]  Βιωγραφικό σημείωμα. Μήτσος Παπανικολάου. [online] [cit. 20. ledna 2013]. Dostupné z: <http://www.ekebi.gr/frontoffice/portal.asp?cpage=NODE&cnode=461&t=314>.

[2]  Rembas, M. Ch.: „Επίμετρο“. In Papanikolau, M.: Ποιητικά έργα. Άπαντα τα Ευρέθεντα. Ed. Rembas, M. Ch. Thessaloniki: Aristotelio Panepistimio Thessalonikis, 2008, s. 191–192.

[3]  Ibid. 194.

[4]  Ibid. 194–196.

Téma

1. prostor: útočiště, uzavřenost[1]

–  vnímání prostoru – básníci této generace vnímali prostor jako sféru soukromou a uzavřenou, vnější prostředí (okolí, příroda) působí už od prvních jeho básní vyloženě nepřátelsky, takže se od něj básník distancuje tím, že se uzavírá od okolního světa do osamění – téma bezvýchodnosti a uzavřenosti

–  Papanikolau používá přírodu k popisu vlastních negativních vnitřních stavů a pocitů

ΛΑΛΗΜΑΤΑ ΤΗΣ ΣΙΩΠΗΣ ΜΟΥ

Σά νεκροκέρια σέ θανάτους μακρινούς

τρέμουν τ’ ἀστέρια στή νυχτιά τή μαύρη.

Ἀλαφιασμένος ξεφτερούγισεν ὁ νοῦς

καί μές στό σκότος τούς νεκρούς γυρεύει νά ’βρει.

Θανάτους ἄπειρους βλέπει ἁπλωμένους

πάνω στό χῶμα φύλλα κίτρινα δεντρῶν -

μά δέ τούς νοιώθει καί ζητάει στούς πεθαμένους

κάποιον ἀνύπαρχτο κι ἀνεύρετο νεκρό...

Ἀπόψ’ ἐφύσα μανιακό τ’ ἀγέρι τοῦ βοριᾶ

κι ὅσα ξερόφυλλα στή γῆ ἀπάντησε πεσμένα,

ἡ ὁρμή του τά συνέπηρε, τά σήκωσε ψηλά

καί σ’ ἄλλα μέρη μακρινά νά πέταγε – ὠιμένα!

Φύλλο ξερό, φύλλο φτωχό πεσμένο ἀπ’ τό δεντρί,

κι ἐγώ μέ φόβο κι ἠδονή προσμένω τέτοιο ἀγέρι

πού μιάν ἡμέραν ἄγνωστη ἀπ’ αὐτήν ἐδῶ τή γῆ

θά μέ πετάξει μακριά, ποιός ξέρει σέ ποιά μέρη!

Ἔρμο τό δεντράκι του ἄφησε

ὁ νοικάρης του τ’ ἀηδόνι∙

(Ἔρμο τό σπιτάκι μου ἄφησε

ἡ νοικάρα μου ἡ χαρά).

Ξέρα, γύμνια στά δεντρόκλαδα

τ’ ἀκροκλώνια σκέπει χιόνι...

(Μαύρη νέκρα στό σπιτάκι μου

στίς γωνιές του ἡ συμφορά...)

Πάλι τό πουλί ξανάρχεται

τό δεντρί πετάει βλαστάρια.

(Στή χαρά ἔχει τό σπιτάκι μου

τίς πορτοῦλες του ἀνοιχτές...)

Τό πουλί πηδάει χαρούμενο

στοῦ δεντριοῦ τα κλωνάρια.

(Ἡ χαρά ‘κόμη δέ φάνηκε.

Πότε θά φανεῖ; Ποτές!...)

[1]  Rembas, 2008, s. 196–198.

ΦΘΙΝΟΠΩΡΙΝΟ ΣΧΕΔΙΑΣΜΑ

Σάν πάντα τό φθινόπωρο καί σήμερα ἔχει ρθεῖ∙

μοιράζει τό χρυσάφι του, μοιράζει τό μαράζι

κάι γύρω δέντρο, οὔτε κλαρί χλωρό δέ θά βρεθεῖ

γιά ἕνα πουλί, γιά μιά ψυχή, λιμάνι πού ν’ ἀράζει.

Καί νά, τό βράδυ κι ἡ βροχή τό τζάμι μου χτυπάει

σά μιά ἐρωμένη μου παλιά, μέσα στίς τόσες ἄλλες,

μά εἶν’ ἡ ψυχή μου αἰσθαντική καί ξέρει ν’ ἀγαπάει

κάθε πού κλαίει μές στή ζωή καί τῆς βροχῆς τίς στάλες.

Κουβέντες μές στή σκοτεινιά, τοῦ ἀνέμου μοιρολόι,

ὧρες μεγάλες κι ἀδειανές καί νοσταλγία τόση,

μά, στή γωνιά, καθώς χτυπᾶ τ’ ἀλύπητο ρολόι

θυμίζει τόσο πράματα πού τά ’χει πιά σκοτώσει.

Σάν πάντα τό φθινόπωρο καί σήμερα ἔχει ρθεῖ.

Μοιράζει τό χρυσάφι του, μοιράζει τό μαράζι.

Πῶς νά μπορέσει μιά καρδιά κι αὐτή νά κρατηθεῖ

ὥς τόν Ἀπρίλη πού θά ρθεῖ, σάν πάγος πού δέ σπάζει;

ΧΕΙΜΩΝΑΣ

Μή μέ προσμένεις πιά νά ρθῶ στό βουερό ἀκρογιάλι,

τήν ἀμμουδιά νά πάρουμε, νά φθάσουμε ὡς τό μῶλο.

Στήν καταχνιά τῆς θάλασσας καί στήν ἀνεμοζάλη

σά ροδοσύγνεφο σκορπᾶ, σβήνει τό εἶναι μου ὅλο.

Κάποια φωτιά ὀνειρεύομαι γιά τό σβηστό μας τζάκι

ν’ ἀστράφτει μές στή σκοτεινιά τῆς σάλας τῆς κλεισμένης.

Νά κρούει τό παραθύρι μας ὁ ἀέρας, τό νεράκι

κι ἐσύ δειλή κι ἀμίλητη στό πλάι μου νά μένεις.

Νά λές σ’ αὐτή σου τή σιωπή ὅσα ποτέ δέν εἶπες

στίς ἀνοιξιάτικες αὐγές, στά θερινά τά βράδια,

ν ’ ἀντιστορᾶς στό βλέμμα σου χαρές μαζί καί λύπες,

πόθους, παλμούς, ὀνείρατα, φιλιά, ἀγκαλιές καί χάδια.

Κι ἔτσι στήν κρύα τή σκοτεινιά τῆς νύχτας τοῦ Γενάρη

μές στ’ ὄνειρο θ’ ἀγγίξουμε μιά ἄνοιξη περασμένη,

τά ρόδα τ’ ἀπριλιάτικαπού πιά μᾶς τά ’χουν πάρει

ἡ Μοίρα μας κι οἱ ξένοι.

2. vzpomínky[1]

–  reakcí na nesnesitelnou přítomnost je únik ke vzpomínkám – zpočátku paměť funguje jako příčina bolesti, kdy si básník uvědomuje onu ztrátu, později poskytuje vysvobození z reality (x N. Lapathiotis)

–  motiv ztráty lásky a rozchodu, motiv smutku nad smrtí dávného přítele, do vzpomínek pronikají i erotické prvky

ΧΩΡΙΣΜΟΣ

Μόνοι τό δρόμο πήραμε καί φθάσαμε στήν ἄκρη.

Καί τώρα, ἄν θά χωρίσουμε, θά μᾶς ἑνώνει ὁ πόνος.

- Σφίξε τό χέρι δυνατά, μά κράτησε τό δάκρυ...

Μόνος ἐγώ τραβάω μπροστά κι ἐσύ γυρίζεις μόνος.

- Πρόσμενε πάντα πρόσμενε∙ ποιός ξέρει ἄν κάποια μέρα

μέ σταματήσει ἡ κούραση καί μέ γυρίσει πίσω∙

καί νεκρωμένος τότε πιά, γυρνώντας ἀπό πέρα,

σάν ἄστρα ἀθάνατης ζωῆς τά μάτια σου ἀντικρίσω;

[1]  Rembas, 2008, s. 198–209.

ΜΙΑ ΛΥΠΗ

Εἶναι βαριά, πολύ βαριά, σά σύγνεφο ἡ λύπη,

σύγνεφο χινοπωρινό πού βρίσκει ἀραξοβόλι,

πάνω ἀπ’ τό ἥσυχο χωριό κι ἀπ’ τἠν πολύβουη πόλη

μέ μιά βροχούλα σιγανή νά πεῖ τό καρδιοχτύπι.

Νά ποτιστεῖ ἀπ’ τό δάκρυ του καί τό ἔρμο περιβόλι,

τά παράθυρα νά χτυπᾶ κι ἀπό τό τζάμι οἱ χτύποι

νά φέρνουν μές στήν κάμαρη τή μνήμη αὐτοῦ πού λείπει

κι ἔτσι ἡ μιά λύπη νά σκορπᾶ καί νά τήν νιώθουν ὅλοι.

Καί πάει σ’ ὅλα τά πρόσωπα καί στέκεται σάν ἄχνα

καί τά ματάκια ὑγραίνουνε καί νιώθουνε τά σπλάχνα

τόν πόνο τό γλυκόπικρο πού φέρνει ἐκείνη ἡ λύπη.

Κι εἶναι τά πάντα πένθιμα, τά πάντα λυπημένα

στό καρδιοχτύπι πού σκορπᾶ ἡ λύπη αὐτοῦ πού λείπει

κι εἶν’ ὅλα γνώριμα καί κλαῖν τή λύπη μου κι ἐμένα.

ΕΝ’ ΑΠΟΓΕΥΜΑ

- Σ’ εὐχαριστῶ, σ’ ευχαριστῶ, ὤ ἐσύ πού ’ρθες σέ μένα,

τ’ ὠχρό τ’ ἀπομεσήμερο κι ἔφυγες μέ τό βράδυ,

περαστικά σάν τ’ ὄνειρο, σάν τό φιλί θλιμένα

πού ἄφηνες, φεύγοντας, σέ μένα γιά σημάδι.

Καί γέμισες μέ μι’ ἄπειρη γλυκύτητα τά ξένα

πού ἤταν γιά μένα πιό βαριά κι ἀπ’ τό σκοτάδι.

Καί νιώθω ἀκόμα σήμερα, πού σ’ ἔχω πιά χαμένα,

ἀπ’ τό κορμί μου νά περνᾶ κάποιο δικό σου χάδι.

Γι’ αὐτό κι ἐγώ σ’ ἀγάπησα καί σ’ ἀγαπῶ καί τώρα

τόσο γλυκά, ὅσο γλυκά μοῦ χάρισες κι ἐσύ

τή δύναμή σου, τή χαρά, τή νιότη σου στήν ὥρα

πού ἔδειχνε ὁ δείχτης ἄμετρη στιγμή τήν ἠδονή.

- Ὤ, ἐσὐ πού δέ μέ γνώριζες κι ἦρθες σέ μέ, κι ἐγὠ,

σά νά σέ γνώριζα ἀπό πρίν, σέ θέλω καί σέ νοσταλγῶ.

ΝΟΣΤΑΛΓΙΑ

Ἕνα σπιτάκι μοῦ ’ρχεται στό νοῦ μου κάθε βράδυ,

στή γειτονιά πού ὑψώνεται μιά πληχτικιά ἐκκλησία,

πού ζεῖ καί πού ὀνειρεύεται μέ τήν ἀνησυχία

κάποιου ξενητεμένου.

Πόσο βαθιά ἡ ἀνάμνηση στήν ὥρα τή θλιμένη,

τήν ὥρα πού τά σύγνεφα φωτοπεριχυμένα

ἀπ’ τά στερνά ἡλιοχρώματα πᾶν κι ἕρχονται στά ξένα

μέ τά βαριά βαπόρια.

Μέ τά βαπόρια πού ἔρχονται κι ἀράζουν στό λιμάνι

κι ἀπ’ τήν καρδιά μου κλέβουνε τοῦ γυρισμοῦ τόν πόθο

κι ὅταν σέ λίγο φεύγουνε πάντοτ’ ἐγώ τά νιώθω

χωρίς ἐμέ νά φεύγουν.

Καί μέσα στήν ἀνάμνηση, πού ’ρχεται κάθε βράδυ

τοῦ ἄσπρου σπιτιοῦ πού εἶναι κοντά στήν πληχτικιά ἐκκλησία

περνάει σέ μιάν ἀτέλειωτη καί θλιβερή ὀπτασία

ὅλ’ ἡ παλιά ζωή μου.

ΕΝΑ ΧΕΡΙ ΜΑΥΡΟ

Ἕνα χέρι μαῦρο μές στή νύχτα ψάχνει,

ἕνα φῶς μονάχα λάμπει στά κλαδιά.

Βγῆκαν μάγισσες νά κλέψουνε παιδιά

καί τά μάτια σφράγισε μι’ ἀράχνη.

Ἡ σβηστή μου λάμπα δέ θ’ ἀνάψει πάλι,

ἔχουνε παγώσει τά θερμά κρεβάτια,

κι οὔτε πού θ’ ἀνοίξουν ποτό πιά τά μάτια

πού ’κλεισαν κοιτώντας κατά τ’ ἀκρογιάλι.

Ἄλλοι ἔχουνε μείνει κι ἄλλοι ἔχουνε φύγει,

ἔχουνε τραβήξει γία τούς οὐρανούς,

γιατί ἡ γῆ εἶναι λίγη

γιά τούς πεθαμένους καί τούς ζωντανούς.

Πουθενά τριγύρω δέν ἀκοῦς ἀνάσα,

αὐτοί πού κοιμοῦνται δέ χαμογελᾶνε.

Νιώθω τόν ἀέρα σά νά μέ σφαλᾶνε

σέ μιά νεκροκάσα.

ΒΡΑΔΙΝΟΙ ΘΑΝΑΤΟΙ

Νά κι ὁ χειμώνας πού ’χει φτάσει

καί σκοτεινιάζει πρίν βραδιάσει,

καί σκοτεινιάζει μές στήν πόλη,

στή φύση καί στή ζήση μου ὅλη...

Νά καί τό βράδυ πού ’χει πέσει

καί κόβει τή ζωή στή μέση,

καί κόβει τή ζωή στά δύο

μέ τό βοριά καί μέ τό κρύο.

Νά κι ἡ καρδιά μου πού στό τζάκι

θ’ ἀράξει σάν τό καραβάκι,

πού ἀπό ταξίδια ὡραῖα φτάνει

καί ναυαγεῖ μές στό λιμάνι.

Ναυαγισμένοι πλάι στό τζάκι

μέ τήν καρδιά μας καραβάκι,

πῶς θά μπορέσουμ’ ἐμεῖς τώρα,

μέ τό βοριά καί μέ τή μπόρα,

νά ξαναρχίσουμε τά ἴδια

τῶν ἀναμνήσεων τά ταξίδια;

ΦΑΝΤΑΣΜΑΤΑ

Ὅλ’ οἱ πεθαμένοι ἔχουνε γύρει

ἀπό τήν ἀριστερή μεριά,

γιατί ἡ μαύρη γῆ στό κοιμητήρι

τήν καρδιά της πλάκωσε βαριά.

Μέ κρασί σά φλόγα τό ποτήρι

γέμισ’ το καί κέρνα τό βοριά

πού ἀπό τό σπασμένο παραθύρι

μᾶς μιλάει γιά τήν κακοκαιριά.

Τά χλομά σου δῶσε μου τά χείλη,

φύσηξέ μου λίγη ἀναπνοή,

σβῆσ’ τή λάμπα κι ἄσε τό καντήλι

νά φωτίσει τά σκοτάδια σά ζωή.

Ὅλ’ οἱ πεθαμένοι μας οἱ φίλοι

θά πεθάνουν πάλι ὥς τό πρωί.

3. autobiografie a historické události[1]

–  jen málokdy se setkáváme se zmínkami o konkrétních osobách, místech či událostech

–  první ryze autobiografickou básní je báseň věnovaná Napoleonovi Lapathiotisovi Σ΄ ένα φίλο

Σ’ ΕΝΑ ΦΙΛΟ ΜΟΥ[2]

Αφιέρωση στον Ν. Δ. Λ.

Έρμη και ξένη την ψυχή μου νιώθω

σε κόσμον άγνωστο να τριγυρνά

κι αδιάκοπα να κλαίει, να ξεφωνά,

ζητώντας τη φιλία σου με πόθο…

Μα βλέπω να χωρίζει μάς το γρόθο

της Μοίρας, της σκληρής, που κυβερνά∙

κι αγανάκτηση στα δάκρυά μου τ’ αγνά,

σμίγει κι ένα άλλο δάκρυο, αλλά νόθο…

Μα κάποτε γλυκαίνει μού τη θλίψη,

μι’ αχτίδα ρίχνοντας, ασθενικιά,

η ελπίδα, η αστείρευτη, η γλυκιά…

Και σκέφτουμαι: αν τώρα μου ’χει λείψει

η αγάπη σου, η αγνή, η αδελφικιά,

δεν θα ’ναι πάντα η Μοίρα μας κακιά!

[1]  Rembas, 2008, s. 209–214.

[2]  Papanikolau, 2008, s. 101.

ΥΔΡΑ 1910

Μητέρα

φοροῦσες τό τριανταφυλλί σου φόρεμα

στό δρόμο τοῦ βουνοῦ πρός τή θάλασσα

στό νησί τῆς πατρίδας.

Μ’ ἄσπρα τριαντάφυλλα στά χέρια σου

μ’ ἄσπρα πουλιά στόν οὐρανό

μ’ ἄσπρα πανιά στή θάλασσα

σέ ξαναβλέπω.

Ἡ φιλία μας εἶχε ἀρχίσει ἀπό τότε

σέ μιά ζωή χωρίς τό θάνατο

μ’ ἄσπρα πανιά

μ’ ἄσπρα πουλιά

μ’ ἄσπρα τριαντάφυλλα

μέ φόρεμα τριανταφυλλί.

–  prostřednictvím svých básní také vyjadřuje roztrpčení nad vlastním životem, často se zde objevuje i téma smrti

ΛΥΡΙΚΟ

Ἦταν ἀλήθεια πώς ἐζοῦσα

κάποια ζωή ξεχωριστή,

ζοῦσα ὅπως ἤθελεν ἡ Μούσα

κι ὅπως δέν ἤθελε ἡ ζωή.

Λοξά μέ κοίταζαν οἱ ἄλλοι

σά νά μέ παίρναν γιά τρελό,

κι ἦταν γιά μέ χαρά μεγάλη

μαζί τους πάντα τά γελῶ.

Μ’ ἀλήθεια, ἄν ἔχασα τό νοῦ μου

κι ἄν ἔχω τώρα τρελαθεῖ,

τό ’παθα, ἄχ ἄστρο τ’ οὐρανοῦ μου,

ὅταν ἐπρόβαλες ἐσύ!...

ΑΠΟΧΑΙΡΕΤΙΣΜΟΣ

Νιότη μου, πού δέ σ’ ἔνιωσα, χωρίζουμε σέ λίγο∙

μάταια τά χέρια μου κρατᾶς στά χέρια σου πρίν φύγω.

Τό αἷμα τρέχει ἀπ’ τήν πληγή πού σ’ ἄνοιξα στά στήθη -

ὤ... ὁ θάνατος σου νά ’σβηνε κι αὐτός μέσα στή λήθη...

Μοῦ λείπεται ὥς τήν ὕστερη τήν ὥρα λίγος δρόμος.

Θά τόν περάσουμε κι αὐτόν∙ τί τ’ ὄφελός μας ὅμως,

ἀφοῦ τήν ἅγια βλάστηση πού γύρω μας φουντώνει

ἡ πληγωμένη σου καρδιά στάζοντας θά ματώνει;

Ὡστόσο ἄς προχωρήσουμε... Τίποτε πιά δέ μένει,

στό τέλειωμα τοῦ δρόμου μας ὁ τάφος περιμένει -

τά χέρια μου τόν ἄνοιξαν, μυρίζουν χῶμα ἀκόμα,

καί θά τόν κλείσουμε μαζί με τ’ ἄχραντό σου σῶμα.

Ὅμως κάλλιο νά πέθαινα πρίν ἀπό σένα, Νιότη

- κερδίζουν πάντα στή ζωή ὅσοι πεθαίνουν πρῶτοι -

παρά νά σέρνω ἀνέλπιδος τά βήματά μου μόνα

σ’ ἕνα χλομό χινόπωρο κι ὕστερα στό χειμώνα.

Λευκές μέ σέναν ἄνοιξες κι ἄλικα καλοκαίρια

σκορπίζουν τά λουλούδια τους καί χίλια περιστέρια

μέ τσακισμένα τά φτερά σωριάζονται στό χῶμα

ἐκεῖ πού - θρῆνος... - οἱ Ἔρωτες ψυχομαχοῦν ἀκόμα.

Μόνος μου πιά δέ θά νοιαστῶ ἡ Μούσα ἄν θά μοῦ βάνει

πάνω στά γκρίζα μου μαλλιά τῆς δάφνης τό στεφάνι∙

ἀπ’ τό κεφάλι μου ἔπεσαν τά ρόδα πού φοροῦσα

κι ὅ,τι τά νιάτα μου ἄξιζαν, ὤ... δέν τ’ ἀξίζει ἡ Μούσα.

Ἤσουν τραγούδι ἀέρινο στά σύννεφα γραμμένο,

ὄνειρο πάνω ἀπ’ τή ζωή κι ἀπ’ τούς ἀνθρώπους ξένο,

πού ἡ μπόρα τώρα σέ σκορπᾶ μές στ’ οὐρανοῦ τά βάθη -

πουλί πού στόν ὁρίζοντα τό μακρινό ἐχάθη.

Τό χέρι μου περίλυπος στό μέτωπό μου ἄς φέρω:

Θά ξέρω πώς ἡ σκέψη μου κλείνει βαθιά ἕνα γέρο.

Ὤ... τῶν πραγμάτων βιάστηκα καί βρῆκα τό ἄδειο βάθος

κι αἰτία τοῦ θανάτου σου γίνηκε αὐτό τό λάθος.

Νιότη μου, πού δέ σ’ ἔνιωσα, χωρίζουμε σέ λίγο...

Σέ μιά κραυγή τό στόμα μου μ’ ἀπελπισιά ἀνοίγω∙

αὐτά τά λόγια μοναχά στό θάνατό σου πᾶν:

- Πεθαίνει ὁ Μέγας Πάν...

IN QUESTA TOMBO

Ἀπελπισία, ἀπελπισία, ἀπελπισία...

Ἀπάτη τ‘ ὄνειρο κι ἡ φαντασία.

Οἱ θάνατοι ἔχουν φτάσει τίς γεννήσεις

κι ὅμως ἐσύ ζητᾶς ν‘ αὐτοκτονήσεις.

Ὁ ἔρως ἀπογοήτευση μεγάλη -

τήν μιάν ἀγάπη ἀφήνω γιά τήν ἄλλη.

Ἀγῶνες, περιπέτειες καί ταξίδια,

ἡ γῆ ἕνας βράχος κι εἴμαστε τά στρείδια.

Ἡ ποίηση, ἡ σοφία δέν μέ σώνει,

δέν εἶμαι οὔτε μυρμήγκι, μήτε ἀηδόνι.

Τοῦ ἀγνώστου τό μυστήριο γιά νά λύσω,

θά ‚πρεπε νά πεθάνω καί νά ζήσω.

Καί τό τραγούδι μου αὐτό γιατί τό γράφω;

- Ὤ... σέ ποιό σκοτεινό τάφο...

ΝΕΟΙ ΣΤΙΧΟΙ

Τά χέρια μου, τά χέρια μου πόσο ἦταν κουρασμένα!

Εἶδαν πολλά ναυάγια τῆς φαντασίας τά πλοῖα

πού ἀράζαν σέ μιάν ἔρημη γία πάντα παραλία

μέ τό γιαλό δεμένα καί μέ μένα.

Ἡ μαραμένη μου καρδιά ἦρθε καί γίνηκ’ ἕνα

μ’ ὅ,τι τῆς ἔδινε τροφή γιά τή μελαγχολία:

μέ χλομιασμένα πρόσωπα καί μ’ ἄρρωστα βιβλία

ἀπό ποιητές πού πόνεσαν γραμμένα.

Καί ξέχασα τούς στίχους μου πού κάποτε εἶχ’ ἀρχίσει∙

καί γύρω μου ἄν βασίλευε μιά δοξασμένη φύση,

ἦταν σέ μένα ἀγνώριστη καί ξένη.

Μά ὁ στίχος μου ἔτρεξε πηγή, πληγή καί δόξα,

κάτ’ ἀπ’ τἀ ρόδινα ἀττικά, σάν εἶδα ἀπόψε, τόξα

τό θεῖο τό καλοκαίρι νά πεθαίνει...

–  autobiografické motivy vrcholí v díle Ο δρόμος της θάλασσας

Ο ΔΡΟΜΟΣ ΤΗΣ ΘΑΛΑΣΣΑΣ

Ὁ δρόμος τῆς θάλασσας - ποῦ τόν εἶδα; Μέσα στ‘ ὄνειρο ἤ στό νησί μου τότε πού ἦταν ἡ θάλασσα γαλάζια, γαλάζια, γεμάτη χρυσό μεγαλεῖος;

Δέν θά τόν ξαναπεράσω ποτέ κρατώντας τό χέρι τῆς πιό ὄμορφης κυρίας τοῦ κόσμου, τῆς γυναίκας μέ τ‘ ἄσπρα τριαντάφυλλα καί τήν πράσινη ὀμπρέλα πού στόν ἴσκιο της σμίγανε οἱ δύο.

Πηγαίναμε στό ἀρχοντικό μέ τήν πλατιά μαρμάρινη σκάλα, μέ τῶν ἑφτά περιβολιῶν του τ‘ ἀρώματα καί τό γραφικό του ἐκκλησάκι πού γύρω του ἁπλώνονταν ἥσυχο τοῦ ἀρχοντικοῦ τό κοιμητήριο.

Μέ μνήματα θαλασσομάχων ἡρώων πού εἰρηνικά πεθάναν στό κρεβάτι τους καἰ μ‘ ἄλλα πιό πρόσφατα τῶν ἀπογόνων, πού ἡ ζωή τους τέλειωσε χωρίς δόξες πολύ κοινή καί ὅλη μυστήριο.

Ἦταν ἐκεῖ, μές στό συγγενολόι τῶν νεκρῶν καί μιά κοπέλα πού τή γνώρισα, ἥ νέα κόρη μἐ τό δροσερό ὄνομα πού τήν ἀγάπαγε πολύ ἡ ὄμορφη κυρία καί πού τήν ἔκλαιγε ἀκόμα πιό πολύ.

Ἦταν αὐτή πού πέρναγε τίς ὧρες της κεντώντας ἄνθη στό βελοῦδο κι ἄφηνε κάθε τόσο τό ἐργόχερο γιά νά θρηνήσει ἐπάνω στό βιολί.

Λευκή σάν τίς λαμπάδες πού εἶδα μιά μέρα γύρω ἀπό τόν ὕπνο της, πάντα τόν πόντο κοίταζε μέ τά μεγάλα θαλασσιά της μάτια, λές καί τή σημαιοστόλιστη περίμενε φρεγάδα, ἡ ρομάντική τῶν μπουρλοτιέρηδων ἐγγονή·

Περνούσανε καράβια μεγάλα κεί μικρά, ξενιτεμένους φέρνανε καί πέρναν μετανάστες, μά ἐκείνη καρτεροῦσε πάντα μές ἀπ‘ τό μπαλκόνι.

Μέ χάιδευε μέ τό λευκό της χέρι πού ἀντιφέγγιζε, χωρίς ποτέ της νά μιλάει. Ἔπειτα πέθανε καί ἄρχισα τότε νἀ τἠν αγαπάω, βλέποντας τό βιολί στή θήκη του καί σκεπασμένη, μέ λευκό πανί τήν πολύθρόνα της, στήν ἄκρη.

Και ὅταν ἀντίκριζα τόν ἀνθισμένο τάφο της, στό γραφικό τοῦ ἀρχοντικοῦ της κοιμητήριο, βουρκώνανε τά μάτια μου ἀπ‘ τό δάκρυ.

Ἐκρύωνα καί ζύγωνα ἀκόμα πιό κοντά στήν ὄμορφη κυρία καί μέ μεγάλη περιπάθεια τῦης ἔσφιγγα τό χέρι.

-Ὤ, πᾶμε... πᾶμε... Ἄς φύγουμε... τῆς ἔλεγα. Στό σπίτι τό δικό μας νά γυρίσουμε... Γιά μᾶς δέν εἶν‘ αὐτλα τά μέρη.

Κι αὐτή, πού κάθε σκέψη μου τή μάντευε, μοῦ χαμογέλανε γιά νά μέ συνεφέρει.

Ἔπειτα, σιωπηλοί, κι ἀπό τούς ἴδιους φόβους ταραγμένοι, τό δρόμο τῆς ἐπιστροφῆς παίρναμε μέ γοργά βήματα·

Τί βία νά γυρίσουμε στό σπίτι... Ἐκεῖ ἦταν ὅλα χαρωπά... Ἐκεῖ ἦταν ὅλα νέα... Τό παρελθόν μας ἦτανε μικρό, δέν εἶχε ἱστορία, οὔτε νεκρούς καί μνήματα.

Ἐκεῖ ἀκόμα καί τό δειλινό, αὐτή ἡ τόσο θλιβερή γιά τό νησί μας ὥρα πού κάνει τούς πιό εὐαίσθητους νά κλαῖνε, ἔμοιζε μέ πρωί.

Ἐκεῖ, πλάι στή νέα κι ὄμορφη κυρία, ἄρχιζε ἡ ζωή.

–  někdy se jeho poezie proplétá i s ohlasem politických událostí

ΟΡΚΟΣ

Ὁρκίζομαι στόν ἄνθρωπο πώς ἄνθρωπος θά μείνω

πώς τό ἄσπρο χέρι μου ποτέ ντουφέκι δέ θά πιάσει,

μονάχα γιά τήν τίμια δουλειά πλάστηκ’ ἐκεῖνο.

Κι ἄν ἔρθει ξένος κι ἄγνωστος καλῶς τον κι ἄς κοπιάσει!

Μέσα στό σπίτι μου κι αὐτός κοντά μου θά χωρέσει

ἀφοῦ μές στήν ἀγάπη μου χωράει ὅλη ἡ πλάση.

Τό κριθαρένιο μου ψωμί θά κόψουμε στή μέση,

θά τόνε κάνω ἀδέρφι μου κι ἡ μάνα μου παιδί της,

κι ὅταν χωρίσουμε στερνά ἡ καρδιά μου θά πονέσει.

Στήν πολιτεία ὅλης τῆς γῆς θά ’μαι καλός πολίτης

κι ὅ,τι μοῦ πρέπει ἀπ’ τή δουλειά θά παίρνω, κι ἔχει ἀκόμα

γιά νά μοῦ δώσει κι ἡ ζωή τόση χαρά δική της!

Εἶναι καί μπόρες βέβαια πού μᾶς κυλοῦν στό χῶμα,

μά ὅλα περνοῦνε, τίποτε χωρίς ν’ ἀφήσουν πίσω,

κι ἄν σήμερα ἔχουμε ἄνοιξη, χτές εἴχαμε χειμώνα.

Ὁρκίζομαι ἔτσι ταπεινά κι ἀθόρυβα νά ζήσω,

ὅπως δέν ἔζησε ποτέ τῶν κάμπων χαμομήλι,

έτσι πού καί τά μάτια μου μές στή χαρά νά κλείσω,

ὁλογυρά μου βλέποντας πώς μέ θρηνοῦσε φίλοι.

Τέτοιος γαλήνιος θάνοτος σέ μᾶς ταιριάζει μόνο

κι ἡ μοίρα τέτοιο θάνατο σ’ ὅλο τόν κόσμο ἄς στείλει.

Ὁρκίζομαι στόν ἄνθρωπο νά ζῶ μόνο γι’ αὐτόνε,

τ’ ὁρκίζομαι καί στό ψωμί πού τό ’χουνε ζυμώσει

μ’ ἱδρώτα κι αἵματα αὐτοί πού ἀξίζει νά τό τρῶνε!

Μά ὅταν κανείς τό χέρι μου θέλησει ν’ ἀρματώσει

κι ἀλίμονο, τ’ ἀδέρφι μου μέ βάλει νά ξεκάνω,

κλείνω βαθιά μές στήν καρδιά στοργή κι ἀγάπη τόση,

πού ὁρκίζομαι στόν ἄνθρωπο γι’ αὐτόν πώς θά πεθάνω!

ΜΙΣΟΣ

Τί μένει; Τί μένει;

Μιά νύχτα γεμάτη φωνές τήν πόλη τυλίγει.

Οἱ δρόμοι εἶναι τρόμος. Γιά πάντα ἔχουν φύγει

οἱ ἀγαπημένοι.

Πεθάναν ἐτοῦτοι,

ἐκεῖνοι χαθῆκαν.

Τῆς νιότης τά πλούτη

ἐσβῆσαν, σωθῆκαν.

Κι ἐμεῖς συντριμμένοι

τραβᾶμε μοιραῖα τό δρόμο πού βγαίνει,

ἐκεῖ πού κανείς δέ γυρίζει.

Μᾶς λύγισε ἡ πείνα... Μᾶς τσάκισε ὁ πόνος...

Μᾶς ἔριξε κάτω κι ἐδῶ μᾶς πατάει

ὁ νόμος... ὁ νόμος...

Κανείς πιά στή νύχτα δέν μᾶς τραγουδάει

κανένας δυό λόγια γλυκά δέν μᾶς λέει

ἡ μάνα μας κλαίει.

Τό στῆθος μας πού ’κλεισε τόσην ἀγάπη,

μᾶς τό ’χει φουσκώσει τό μίσος,

τό μίσος πού ἀνάβει πυρκαϊές μές στίς χῶρες

καί φέρνει τίς μπόρες...

Στυγνοί βρυκολάκοι μ’ ἐχθρούς καί μέ μίση

ζητᾶμε τά θύματα...

Ἡ θάλασσα φτάνει... Ξεσπᾶνε τά κύματα...

Ἐμπρός... Νά μιά λύση.

Forma

–  stejně jako většina básníků této generace i Papanikolau požadoval formální dokonalost básní – neustále básně přepracovával, a to i v případě, že je napsal volným veršem[1]

–  Tellos Agras vysvětluje fakt, že Papanikolau napsal jen málo básní, tím, že sice odmítal tradiční řecký verš, ale zároveň nebyl schopen se básnicky vyjádřit jiným způsobem

–  kromě souboru 7 básní napsaných volným veršem mají všechny ostatní tradiční podobu – rým, stejný počet slabik, na druhou stranu je patrná i určitá snaha o oživování metra – základním metrem jamb, ale objevuje se i trochej, experimenty na poli sonetu, metrická rozmanitost v rámci jedné básně, atd.

–  zvláštní postavení zaujímá soubor 7 básní napsaných volným veršem, jenž je produktem básníkových snah proniknout do nových básnických technik[2]

ΝΟΣΤΑΛΓΙΑ

Δῶσε μου τήν ἀνάμνηση τοῦ πράσινου δρόμου,

τό σπίτι μέ τό κόκκινο φῶς,

τά παλικάρια πού χόρευαν.

Οἱ ἀράχνες ἔφραξαν τά παράθυρα,

γέμισαν σκόνη τά βιβλία.

Τή θύμησή σου δῶσε μου

γιατί ἔμεινε γυμνό τό χαῖρε.

ΑΘΑΝΑΣΙΑ

Ἄν εἶχες πεθάνει θά σ’ εἶχε ξεχάσει ἡ μητέρα σου.

Ἄν σ’ εἶχα ἀγαπήσει θά σ’ εἶχα ξεχάσει κι ἐγώ.

Ἡ στιγμή γίνηκε εὐθεία μέσα στό χρόνο,

Βέλος μές στήν καρδιά μου

Βελόνα πού κεντάει τή μνήμη.

Τό χέρι σου λάμπει στή νύχτα, σημαία τοῦ κόσμου.

ΕΞΟΧΙΚΟ ΟΝΕΙΡΟ

Οἱ ἐλιές διψοῦσαν μάταια νιότη.

Εἶχαν γεμίσει τά χέρια ἀπό φῶς τοῦ πεύκου.

Ἀνοῖχτε πόρτες καί παράθυρα

εἶναι ἡ στερεά νύχτα τῆς γῆς ὅπως ἡ πρώτη.

Χαρούμενοι τάφοι,

ἡ σελήνη διαβάζει τίς ἐπιγραφές σας.

Φόρεσε τά ματογυάλια της

γιατί ἡ ἀπόσταση εἶναι μεγάλη.

Θά κοιμηθοῦμε σέ λίγο

ἀγκαλιασμένοι.

ΠΑΡΑΙΣΘΗΣΗ

Πόδια γιά νά δεχτοῦν τά φιλιά τῶν νερῶν καὶ τά δικά μου,

σκονισμένα ἀπό τό χορό,

κοιμήθηκαν γυμνά μέσα στήν χούφτα μου

τά μελαχρινά δίδυμα.

Κι ὅταν ξημέρωσε

σημάδι δέν ἔμεινε στό χόρτο πού πάτησαν

γιά νά μοῦ δείξει τό δρόμο πού πήρανε.

[1]  Rembas, 2008, s. 192–193.

[2]  Ibid. 220–228.

Překlady[1]

–  překlady zahraničních autorů byly pro Papanikolau rovnocenné s vlastní autorskou tvorbou, v průběhu let se jim věnoval víc než své poezii:

–  1. tvůrčí období – vydal 31 básní a 12 překladů

–  2. tvůrčí období – 18 básní, 14 překladů

–  3. tvůrčí období – 14 básní a 33 překladů

[1]  Rembas, 2008, s. 228–229.

Kostas Karyotakis

Životopis[1]

–  1896–1928, * v Tripolis, byl synem stavebního inženýra Jorgose Karyotkise a Ekaterini Skajanni, byl prostřední dítě, měl ještě sestru a bratra

–  kvůli otcovo zaměstnání se rodina často stěhovala a Kostas navštěvoval několik základních škol, gymnázium dokončil roku 1913 v Chanii, kde se také zamiloval do Anny Skorduli, vztah vydržel až do roku 1922

–  v září 1913 se zapsal na Právnickou fakultu Kapodistriasovy univerzity, studia dokončil roku 1917, následujícího roku byl v průběhu návštěvy rodiny v Soluni zatčen jako dezertér a byl nucen nahlásit se ke splnění vojenské služby, nedlouho poté se zapsal na Filozofickou fakultu a dostal odklad

–  roku 1919 se pokoušel rozjet svou vlastní právnickou kancelář, ale bez úspěchu, ten samý rok byl opět povolán do armády, v říjnu byl vyslán do prefektury Soluň jako ministerský úředník, kde zůstal až do února následujícího roku, kdy byl zbaven vojenských povinností pro neschopnost a přemístěn do Arty, dále do prefektur Kyklady a Attikoviotia, zde se roku 1922 seznámil s Marií Polyduri, jejich vztah byl velmi krátký

–  roku 1923 byl ze svého místa propuštěn a převelen na centrální úřad Ministerstva sociálních věcí, na konci roku 1926 byl opět přeložen (na oddělení charitativních záležitostí) a od té doby se datují cílené zásahy jeho nadřízených namířené proti němu, a to z důvodu Karyotakisovy intenzivní angažovanosti v odborech

–  Karyotakisovi se byrokracie příčila a neustálé přesuny jen znásobovaly jeho deprese

–  v červnu 1928 byl převelen do Prevezy, kde téhož měsíce spáchal sebevraždu zastřelením

[1]  Βιωγραφικό σημείωμα. Κώστας Καρυωτάκης. [online] [cit. 22. ledna 2013]. Dostupné z: <http://www.ekebi.gr/frontoffice/portal.asp?cpage=NODE&cnode=461&t=218>.

Dílo

–  oficiálně se počátek jeho zájmu o poezii datuje do roku 1912, kdy začal vydávat své první básně v novinách a časopisech jako např. Parnassos, Ellas; ve zveřejňování básní pokračoval i na univerzitě, kde se mu roku 1916 podařilo uskutečnit přednášku o básníkovi José-Maria de Herendiovi (kubánský básník francouzského původu)

–  na začátku roku 1919 vydal svou první básnickou sbírku Ο πόνος του ανθρώπου και των πραγμάτων (kritiky přijata vlažně) a založil s jedním svým přítelem satirický časopis Gamba, jenž zaznamenal značný úspěch, ale cenzura zakázala jeho vydávání po pouhých 6 číslech

–  roku 1920 získal druhou cenu v básnické soutěži ve Philadelphii za svou nevydanou sbírku Τραγούδια της πατρίδας (některé básně z této sbírky byly zařazeny do jeho druhé publikované sbírky Νηπενθή), cenu za něj převzal jeho přítel Charilaos Sakellariadis, Karyotakis se tehdy léčil ve vojenské nemocnici v Athénách

–  roku 1921 vydal svou druhou básnickou sbírku Νηπενθή, napsal také spolu se Sakellariadisem divadelní revue nazvanou Pel-Mel

–  jeho poslední sbírka básní Ελεγία και Σάτιρες byla publikována roku 1927

–  zabýval se též překlady a prozaickými díly, zejména v závěru svého života

–  po vydání poslední sbírky se ocitl na uměleckém rozhraní – chtěl věnovat více pozornosti prozaickým dílům

–  své poslední tři básně napsal v období od dubna do června 1928, zveřejněny byly až po jeho smrti – Αισιοδοξία, Όταν κατεβούμε τη σκάλα..., Πρέβεζα

–  je považován za nejvýznamnějšího představitele básnické generace 20. let, svou básnickou činnost započal pod vlivem symbolismu, zejména pak autorů jako Heinrich Heine, Jules Laforgue, Miltiadis Malakasis, atd., postupně se oprošťuje od symbolismu a romantismu a směřuje k realismu a satiře[1]

–  stejně jako ostatní básníci této generace prožil svůj život v období plném nepokojů, válek a zmaru, současně ale nejen doba měla vliv na jeho celkové duševní rozpoložení – vnitřní sklon k pesimismu, deprese, ubíjející práce státního úředníka

–  základním charakteristickým rysem jeho povahy i díla je pesimismus, ten formuje atmosféru celé jeho tvorby – tragická životní filozofie, beznadějný, až odmítavý postoj vůči životu, nihilismus

–  ostatní autoři byli schopni hledat únik z přítomnosti, Karyotakis nikoli

–  věřil, že jedinou podstatou života je bolest a smrt

–  trpký humor, jenž se objevuje v jeho prvních dvou sbírkách, přerostl až do sarkasmu třetí sbírky

Ο πόνος του ανθρώπου και τον πραγμάτων (1919)

–  je rozdělena na dvě části – Ο πόνος του ανθρώπου (6 básní) a Ο πόνος των πραγμάτων (4 básně), každá báseň je uvozena krátkým mottem

–  melancholické, nostalgické básně s tematikou bolesti, přítomnost smrti

–  forma tradiční – strofy převážně o 4 verších, metrem jamb[2]

–  pomocí titulu sbírky se básník snaží vyjádřit všudypřítomnou bolest, a to způsobem vymezujícím, staví se do role pozorovatele, jenž prostřednictvím básní zprostředkovává bolest lidí a předmětů, ke konci sbírky dochází k poznání, že je bolest nedílnou součástí i jeho života[3]

[1]  Βιωγραφικό σημείωμα. Κώστας Καρυωτάκης. [online] [cit. 22. ledna 2013]. Dostupné z: <http://www.ekebi.gr/frontoffice/portal.asp?cpage=NODE&cnode=461&t=218>.

[2]  Kolektiv autorů, 2008, s. v. πόνος του ανθρώπου και των πραγμάτων, Ο.

[3]  Filokypru, E.: Παλαμάς, Καρυωτάκης, Σεφέρης, Ελύτης. Η διαρκής ανεπάρκεια της ποίησης. Athina: Ekdosis Mesojios, 2006, s. 93, 104.

ΘΑΝΑΤΟΙ

Εἶναι ἄνθρωποι πού τήν κακήν ὥρα

τήν ἔχουν μέσα τους.

Χεράκια πού κρατώντας τά τριαντάφυλλα

κι ἀπ’ τή χαρά ζεστά τῶν φιλημάτων,

χεράκια πού κρατώντας τά τριαντάφυλλα

χτυπήσατε τίς πόρτες τῶν θανάτων∙

ματάκια μου πού κάτι τό ἐδιψάσατε

καί διψασμένα ἐμείνατε τα ποτήρια,

ματάκια μου πού κάτι τό ἐδιψάσατε

κ’ ἐμείνατε κλεισμένα παραθύρια∙

ὦ, πού ’χατε πολλά νά εἰπεῖτε, στόματα,

κι ὁ λόγος σᾶς ἐδιάλεξε γιά τάφο,

ὦ, πού ’χατε πολλά νά εἰπεῖτε, στόματα,

καί τόν καημό δέν εἴπατε πού γράφω∙

μάτια, χεράκια, στόματα, ἱστορῆστε μου

τόν πόνο κάποιας ὥρας, κάποιου τόπου,

μάτια, χεράκια, στόματα, ἱστορῆστε μου

τόν Πόνο τῶν Πραμάτων καί τοῦ Ἀνθρώπου.

ΧΑΜΟΓΕΛΟ

Χωρίς νά τό μάθει ποτέ, ἐδάκρυσε,

ἴσως γιατί ἔ π ρ ε π ε νά δακρύσει,

ἴσως γιατί οἱ συφορές ἔ ρ χ ο ν τ α ι.

Απόψε εἶναι σάν ὄνειρο τό δείλι∙

ἀπόψε ἡ λαγκαδιά στά μάγια μένει.

Δέ βρέχει πιά. Κ’ ἡ κόρη ἀποσταμένη

στό μουσκεμένο ξάπλωσε τριφύλλι.

Σά δυό κεράσια χώρισαν τά χείλη∙

κ’ ἔτσι βαθιά, γιομάτα ὡς ἀνασαίνει,

στό στῆθος της ἀνεβοκατεβαίνει

τό πλέον ἁδρό τριαντάφυλλο τ’ Ἀπρίλη.

Ξεφεύγουνε ἀπ’ τό σύννεφον ἀχτίδες

καί κρύβονται στά μάτια της∙ τή βρέχει

μιά λεμονιά μέ δυό δροσοσταλίδες

πού στάθηκαν στό μάγουλο διαμάντια

καί πού θαρρεῖς τό δάκρυ της πώς τρέχει

καθώς χαμογελάει στόν ἥλιο ἀγνάντια.

ΝΟΣΤΑΛΓΙΑ

Μέσ’ ἀπό τό βάθος τῶν καλῶν καιρῶν

οἱ ἀγάπες μας πικρά μᾶς χαιρετᾶνε.

Δέν ἀγαπᾶς καί δέ θυμᾶσαι, λές.

Κι ἄν φούσκωσαν τά στήθη κι ἄν δακρύζεις

πού δέ μπορεῖς νά κλάψεις ὅπως πρῶτα,

δέν ἀγαπᾶς καί δέ θυμᾶσαι, ἄς κλαῖς.

Ξάφνου θά ἰδεῖς δυό μάτια γαλανά

-πόσος καιρός!- τά χάιδεψες μιά νύχτα∙

καί σά ν’ ἀκοῦς ἐντός σου νά σαλεύει

μιά συφορά παλιά καί νά ξυπνᾶ.

Θά στήσουνε μακάβριο τό χορό

οἱ θύμησες στά περασμένα γύρω∙

καί θ’ ἀνθίσει στό βλέφαρο σάν τότε

καί θά πέσει τό δάκρυ σου πικρό.

Τά μάτια πού κρεμοῦν -ἥλιοι χλωμοί-

τό φῶς στό χιόνι τῆς καρδιᾶς καί λιώνει,

οἱ ἀγάπες πού σαλεύουν πεθαμένες,

οἱ πρῶτοι ξανά πού ἄναψαν καημοί...

ΑΓΑΠΗ

Κ’ ἤμουν στό σκοτάδι. Κ’ ἤμουν τό σκοτάδι.

Καί μέ εἶδε μιά ἀχτίδα.

Δροσούλα τό ἱλαρό τό πρόσωπό της

κ’ ἐγώ ἠμουν τό κατάξερο ἀσφοδίλι.

Πῶς μ’ ἔσεισε τό ξύπνημα μιᾶς νιότης,

πῶς ἐγελάσαν τά πικρά μου χείλη!

Σάμπως τά μάτια της νά μοῦ εἰπαν ὅτι

δέν εἶμαι πλέον ὁ ναυαγός κι ὁ μόνος,

κ’ ἐλύγισα σάν ἀπό τρυφερότη,

ἐγώ πού μ’ εἶχε πέτρα κάνει ὁ πόνος.

ΑΝΟΙΞΗ

Ἔτσι τούς βλέπω ἐγώ τούς κήπους

Στόν κῆπο ἀπόψε μοῦ μιλεῖ μιά νέα μελαγχολία.

Βυθίζει κάποια μυγδαλιά τό ἀνθοχαμόγελό της

στοῦ βάλτου θολό νερό. Καί ἡ θήμηση τῆς νιότης

παλεύει τόσο θλιβερά τήν ἄρρωστη ἀκακία...

Ἐξύπνησε μία κρύα πνοή μές στή σπασμένη σέρα,

ὅπου τά ρόδα εἶναι νεκρά καί κάσα ἡ κάθε γάστρα.

Τό κυπαρίσσι, ἀτέλειωτο σά βάσανο, πρός τ’ ἄστρα

σηκώνει τή μαυρίλα του διψώντας τόν ἀέρα.

Καί πᾶνε, πένθιμη πομπή λές, τῆς δεντροστοιχίας

οἱ πιπεριές καί σέρνονται τά πράσινα μαλλιά τους.

Οἱ δυό λατάνιες ὕψωσαν μές στήν ἀπελπισιά τους

τά χέρια. Κ’ εἶναι ὁ κῆπος μας κῆπος μελαγχολίας.

ΘΑΛΑΣΣΑ

Ὅμως τά στήθια πού τά ταράζει κάποιο

θανάσιμο πάθος δέ θά γαληνέψουν.

Τά σύννεφα γιγάντικα φαντάζουν κι ἀσημένια

στό μολυβένιον οὐρανό

σάν τά χτυπᾶ τοῦ ἥλιου τό φῶς∙ σάν τά χτυπᾶ ὁ ἀγέρας

φεύγουνε πίσω ἀπ’ τό βουνό.

Κ’ εἶναι θερίο ἡ θάλασσα. Τό παρδαλό της χρῶμα

δίνει της -μπλάβο ἐκεῖ μακριά,

πιό δῶθε ἀνοιχτοπράσινο κι ἀκόμα δῶθε γκρίζο-

κάποια παράξενη θωριά.

Τά κύματα τά πράσινα, τά γκρίζα καί τά μπλάβα,

πέρα, ἀπ’ τοῦ πέλαου τά φαρδιά,

τά φέρνει ρήγας ὁ βοριάς, μπατσίζουνε τά βράχια,

μπατσίζουνε τήν ἀμμουδιά.

Τίς βάρκες, τίς ψαρόβαρκες ὁ φόβος κυβερνήτης

μές στό λιμάνι κρατεῖ∙

μά ἡ σκέψη μου ὅλο σέρνεται στά γαλανά τά πλάτια

μ’ ἕνα χρυσόνειρο δετή.

Σά γλάρος μαυροφτέρουγος πετᾶ ἡ ψυχή μου, σμίγει

μέ τήν ψυχούλα τοῦ νεροῦ

καί τήνε πάει ὁ ἄνεμος καί τήνε πάει τό κύμα

κ’ εἶναι παιχνίδι τοῦ καιροῦ.

Κ’ ἐνῶ πονῶ τόν πόνο σου καί πάω πρός τό βυθό σου

καί χάνομαι μέ τόν ἀφρό,

ὕστερα, στό γαλήνεμα, τήν ἡλιακή χαρά σου,

θάλασσα, δέ θάν τή χαρῶ.

–  kritiky byla sbírka přijata poměrně vlažně, většina z nich uznává Karyotakisovo nadání, jež představuje příslib do budoucnosti, ale vytýká mu používání konzervativní formy[1]

Νηπενθή (1921)[2]

–  byla vydána roku 1921, zřejmě na Karyotakisovy vlastní náklady, její úvod Σαν πρόλογος je prozaickým překladem Baudelairovy básně La voix, sbírka je rozdělena do čtyř podkapitol – Πληγωμένοι θεοί (7 básní), Η σκιά των ορών (18 básní), Νοσταλγικά (12 básní) a Μεταφράσεις (6 básních různých autorů – H. Heine, F. Mistral, G. Rodenbach, atd.)

–  součástí této sbírky jsou i básně z Karyotakisova nevydaného díla Τα τραγούδια της πατρίδας, jež získalo druhou cenu v básnické soutěži ve Philadelphii roku 1920

–  νηπενθή je slovo homérského původu, znamená prostředek k zahnání smutku, lítosti; Charles Baudelaire ve svém prozaickém díle Poživač opia ze sbírky Umělé ráje z roku 1860 (tři soubory – Báseň o hašiši, Poživač opia a O vínu a hašiši) označuje výrazem pharmakon nepenthes opium, s tím samým významem se objevuje i v básni Le Léthé (poslední strofa):

„…A vysaji, bych zášť svou utopil,

i nepenthes i bolehlavu doušek

zde ze hrůtků tvých ňader bez všech roušek,

jichž žalář však, žel, bez srdce vždy byl.“[3]

–  název sbírky má ironický význam – básně již Karyotakisovi přinášejí pouze krátkodobou úlevu

–  nálada podobná jako v první sbírce, vyjadřovací prostředky vyspělejší

[1]  Savvidis, J. P.: „Ο Καρυωτάκης και οι κριτικοί του (1919–1928)“. Nea Estia, t. 1065, 1971, s. 1568–1590.

[2]  Kolektiv autorů, 2008, s. v. Νηπενθή.

[3]  Baudelaire, Ch.: Květy zla. Přeložil Vladimír Holan. Praha: Mladá fronta, 2003, s. 79.

ΟΙ ΣΤΙΧΟΙ ΜΟΥ

Δικά μου οἱ Στίχοι, ἀπ’ τό αἷμα μου, παιδιά.

Μιλοῦνε, μά τά λόγια σάν κομμάτια

τά δίνω ἀπό τήν ἴδια μου καρδιά,

σά δάκρυα τούς τά δίνω ἀπό τά μάτια.

Πηγαίνουν μέ χαμόγελο πικρό,

ἀφοῦ τή ζωήν ἀνιστορίζω τόσο.

Ἥλιο καί μέρα καί ἥλιο τούς φορῶ,

ζώνη νάν τά ’χουν ὅταν θά νυχτώσω.

Τόν οὐρανόν ὁρίζουνε, τή γῆ.

Ὅμως ρωτιοῦνται ἀκόμα σάν τί λείπει

καί πλήττουνε καί λιώνουν πάντα οἱ γιοί

μητέρα πού γνωρίσανε τή Λύπη.

Τό γέλιο τοῦ ἁπαλότερου σκοποῦ,

τό πάθος μάταια χύνω τοῦ φλαούτου∙

εἶμαι γι’ αὐτούς ἀνίδεος ρήγας πού

ἔχασε τήν ἀγάπη τοῦ λαοῦ του.

Καί ρεύουνε καί σβήνουν καί ποτέ

δέν παύουνε σιγά σιγά νά κλαῖνε.

Ἀλλοῦ κοιτώντας διάβαινε, Θνητέ∙

Λήθη, τό πλοῖο σου φέρε μου νά πλένε.

ΕΥΓΕΝΕΙΑ

Κάνε τόν πόνο σου ἅρπα.

Καί γίνε σάν ἀηδόνι,

καί γίνε σά λουλούδι.

Πικροί ὅταν ἔλθουν χρόνοι,

κάνε τόν πόνο σου ἅρπα

καί ’πέ τονε τραγούδι.

Μή δέσεις τήν πληγή σου

παρά μέ ροδοκλώνια.

Λάγνα σοῦ δίνω μύρα

-γιά μπάλσαμο- καί ἀφιόνια.

Μή δέσεις τήν πληγή σου,

καί τό αἷμα σου, πορφύρα.

Λέγε στούς θεούς «νά σβήσω!»

μά κράτα τό ποτήρι.

Κλότσα τίς μέρες σου ὅντας

θά σοῦ ’ναι πανηγύρι.

Λέγε στούς θεούς «να σβήσω!»

μά λέγε το γελώντας.

Κάνε τόν πόνο σου ἅρπα.

Καί δρόσισε τά χείλη

στά χείλη τῆς πληγῆς σου.

Ἕνα πρωί, ἕνα δείλι,

κάνε τόν πόνο σου ἅρπα

καί γέλασε καί σβήσου.

ΔΟΝ ΚΙΧΩΤΕΣ

Οἱ Δόν Κιχῶτες πᾶνε ὀμπρός καί βλέπουνε ὥς τήν ἄκρη

τοῦ κονταριοῦ πού ἐκρέμασαν σημαία τους τήν Ἰδέα.

Κοντόφθαλμοι ὁραματιστές, ἕνα δέν ἔχουν δάκρυ

γιά νά δεχτοῦν ἀνθρώπινα κάθε βρισιά χυδαία.

Σκοντάφτουνε στή Λογική καί στά ραβδιά τῶν ἄλλων,

ἀστεῖα δαρμένοι σέρνονται καταμεσῆς τοῦ δρόμου,

ὁ Σάντσος λέει «δέ σ’ τό ’λεγα;», μά ἐκεῖνο τῶν μεγάλων

σχεδίων ἀντάξιοι μένουνε καί: «Σάντσο, τ’ ἄλογό μου!»

Ἔτσι ἄν τό θέλει ὁ Θερβαντές, ἐγώ τούς εἶδα, μέσα

στήν μιάν ἀνάλγητη Ζωή, τοῦ Ὀνείρου τούς ἱππότες

ἄναντρα νά πεζέψουνε καί, μέ πικρήν ἀνέσα,

μέ μάτια ὀγρά, τίς χίμαιρες ν’ ἀπαρνηθοῦν τίς πρῶτες.

Τούς εἶδα πίσω νά ’ρθουνε -παράφρονες, ὡραῖοι

ρηγάδες πού ἐπολέμησαν γι’ ἀνύπαρχτο βασίλειο-

καί σάν πορφύρα νιώθοντας χλευαστικιά πώς ρέει,

τήν ἀνοιχτή νά δείξουνε μάταιη πληγή στόν ἥλιο!

ΜΠΑΛΑΝΤΑ

ΣΤΟΥΣ ΑΔΟΞΟΥΣ ΠΟΙΗΤΕΣ ΤΩΝ ΑΙΩΝΩΝ

Από θεούς καί ἀνθρώπους μισημένοι,

σάν ἄρχοντες πού ἐξέπεσαν πικροί,

μαραίνονται οἱ Βερλαίν∙ τούς ἀπομένει

πλοῦτος ἡ ρίμα πλούσια καί ἀργυρή.

Οἱ Οὐγκό μέ «Τιμωρίες» τήν τρομερή

τῶν Ὀλυμπίων ἐκδίκηση μεθοῦνε.

Μά ἐγώ θά γράψω μιά λυπητερή

μπαλάντα στούς ποιητές ἄδοξοι πού ’ναι.

Ἄν ἔζησαν οἱ Πόε δυστυχισμένοι,

καί ἄν οἱ Μπωντλαίρ ἐζήσανε νεκροί,

ἡ Ἀθανασία τούς εἶναι χαρισμένη.

Κανένας ὅμως δέν ἀνιστορεῖ

καί τό ἔρεβος ἐσκέπασε βαρύ

τούς στιχουργούς πού ἀνάξια στιχουργοῦνε.

Μά ἐγώ σάν προσφορά κάνω ἱερή

μπαλάντα στούς ποιητές ἄδοξοι πού ’ναι.

Τοῦ κόσμου ἡ καταφρόνια τούς βαραίνει

κι αὐτοί περνοῦνε ἀλύγιστοι καί ὠχροί,

στήν τραγικήν ἀπάτη τους δομένοι

πώς κάπου πέρα ἡ Δόξα καρτερεῖ,

παρθένα βαθυστόχαστα ἱλαρή.

Μά ξέροντας πώς ὅλοι τούς ξεχνοῦνε,

νοσταλγικά ἐγώ κλαίω τή θλιβερή

μπαλάντα στούς ποιητές ἄδοξοι πού ’ναι.

Καί κάποτε οἱ μελλούμενοι καιροί:

«Ποιός ἄδοξος ποιητής» θέλω νά ποῦνε

«τήν ἔγραψε μιάν ἔτσι πενιχρή

μπαλάντα στούς ποιητές ἄδοξοι πού ’ναι;»

ΠΕΘΑΙΝΟΝΤΑΣ

Μάταιη ψυχή, στήν ἀτονίαν ἑσπέρας ἐαρινῆς,

ἐνῶ θά κλείνεις τά χρυσά φτερά σου πληγωμένη,

τήν ὥρα ’πού σά λύτρωση κάτι θά καρτερεῖς,

φτωχή καρδιά, θανάσιμα μά αἰώνια λυπημένη∙

ὅταν, φτασμένη ἀπάνω στόν ὁρίζοντα, θά ἰδεῖς

μίση νά φεύγουν οἱ ἔρωτες, χολή τά πάθη σου ὅλα,

ὅταν ἀνέβει ἀπό τά ἐξαίσια τ’ ἄνθη τῆς ζωῆς

μύρον ἡ ἀπογοήτευση, ψυχή μου ὀνειροπόλα∙

τήν ὥρα τήν ὑπέρτατη πού θέ νά θυμηθεῖς

μ’ ἕνα μόνο χαμόγελο τά φίλα καί τά ἐνάντια ―

μάταιη ψυχή, στό πέλαγο, στό ἀγέρι τί θά πεῖς;

ὤ, τί θά πεῖς, στενή καρδιά, στή χλωμή δύση ἀγνάντια;

ΜΟΝΟ

Αχ, ὅλα ἔπρεπε νά ‘ρθουν καθώς ἦρθαν!

Οἱ ελπίδες καί τά ρόδα νά μαδήσουν.

Βαρκοῦλες νά μοῦ φύγουνε τά χρόνια,

νά φύγουνε, νά σβήσουν.

Ἔτσι, ὅπως ἐχωρίζαμε τά βράδια,

γιά πάντα να χαθοῦμε τόσοι φίλοι.

Τόν τόπο ‘ποὐ μεγάλωνα παιδάκι

ν’ ἀφήσω κάποιο δειλί.

Τά ὡραῖα κι ἁπλά κορίτσια - ὡ ἀγαποῦλες! –

ἡ ζωή να μοῦ τά πάρει, χοροῦ γύρος.

Ἀκόμη ὁ πόνος, ἄλλοτε πού εὐώδα,

νά μέ βαραίνει στεῖρος.

Ὅλα ἔπρεπε νά γίνουν. Μόνο ἡ νύχτα

δέν ἔπρεπε γλυκιά ἔτσι τώρα νά ‘ναι,

νά παίζουνε τ’ ἀστέρια ἐκεῖ σά μάτια

καί σά νά μοῦ γελᾶνε.

ΔΡΟΜΟΣ

Τώρα μακραίνουνε

πύργοι, παλάτια.

Κλαῖνε μου οἱ θύμησες,

κλαῖνε τά μάτια.

Τώρα θανάσιμη

νύχτα μέ ζώνει.

Μέσα μου ὀγκώνονται

οἱ ἄφραστοι πόνοι.

Μ’ εἶδαν, προσπέρασαν

ὅσοι ἀγαπάω.

Μόνος ἀπόμεινα

κ’ ἔρημος πάω.

Πόσο τ’ ἀνέβασμα

τοῦ ἄχαρου δρόμου!

Στρέφω κοιτάζοντας

πρός τ’ ὄνειρό μου:

Μόλις καί φαίνονται

οἱ ἄσπρες εἰκόνες.

Τ’ ἄνθη, χαμόγελα

μές στούς χειμῶνες.

Ἀεροσαλεύουνε

κρίνοι καί χέρια.

Ἥλιοι τά πρόσωπα,

μάτια τ’ ἀστέρια.

Εἶναι καί ἀνάμεσα

σ’ ὅλα ἡ Ἀγάπη:

Στό πρωτοφίλημα

κόρη πού ἐντράπη.

Κι ὅλο μακραίνουνε

πύργοι, παλάτια.

Κλαῖνε μου οἱ θύμησες,

κλαῖνε τά μάτια...

ΕΣΠΕΡΑ

Ετσι προχθές ἦταν γλυκιά ἡ ἑσπέρα...

Ἡ σκέψη μου νοσταλγικά ἐνυχτώθη

στόν κῆπο, στή λιμνούλα καί στή σέρα

’πού έσβήσανε τριαντάφυλλα σάν πόθοι

κ’ ἐπέθαινε στά τζάμια πάνω ἡ μέρα.

Ἕτσι προχθές ἦταν γλυκιά ἡ ἑσπέρα...

Ἕνας καημός πού ἀκόμα δέν ἐδόθη

γινόταν ἄστρο. Σύννεφο ἀπό πέρα

μεγάλωνε (ἴδιο σάβανο πού κλώθει

μέ μοχθηρή σπουδή μοίρα μητέρα).

Ἔτσι προχθές ἦταν γλυκιά ἡ ἑσπέρα...

Ὅταν τό δέος μου ἀξήγητον ἁπλώθη,

τό στερνό ρόδο θά ’χανεν ἡ σέρα

καί ἡ λίμνη μέ νεκρόφυλλα θά ἐστρώθη.

Τ’ ἄστρα ζυγώνανε, καημοί, ἀπό πέρα.

Ἔτσι προχθές ἦταν γλυκιά ἡ ἑσπερα.

ΚΙ ΑΝ ΕΣΒΗΣΕ ΣΑΝ ΙΣΚΙΟΣ...

Κι ἄν έσβησε σάν ἴσκιος τ’ ὄνειρό μου,

κι ἄν ἔχασα γιά πάντα τή χαρά,

κι ἄν σέρνομαι στ’ ἀκάθαρτα τοῦ δρόμου,

πουλάκι μέ σπασμένα τά φτερά∙

κι ἄν ἔχει, πρίν ἀνοίξει, τό λουλούδι

στόν κῆπο τῆς καρδιᾶς μου μαραθεῖ,

τό λεύτερο πού ἐσκέφτηκα τραγούδι

κι ἄν ξέρω πώς ποτέ δέ θά εἰπωθεῖ∙

κι ἄν ἔθαψα τήν ἴδια τή ζωή μου

βαθιά μέσα στόν πόνο πού πονῶ ―

καθάρια πῶς ταράζεται ἡ ψυχή μου

σά βλέπω τό μεγάλον οὐρανό,

ἡ θάλασσα σάν ἔρχεται μεγάλη,

καί ὀγραίνοντας τήν ἄμμο τό πρωί,

μοῦ λέει γιά κάποιο γνώριμο ἀκρογιάλι,

μοῦ λέει γιά κάποια πού ’ζησα ζωή!

Ελεγία και Σάτιρες (1927)[1]

–  sbírka je uvozena Lucretiovým citátem, je považována za přechod mezi tradiční a modernější poezií

–  obsahuje 71 básní napsaných v letech 1919–1927 a sestává z 5 částí – Ελεγία (Πρώτη σειρά 21 básní, Δεύτερη σειρά 13 básní, Ηρωική τριλογία 3 básně), Σάτιρες (16 básní), Μεταφράσεις (18 básní – P. Verlaine, H. Heine, F. Villon, J. Moréas, atd.)

–  název sbírky napovídá rovnováhu, jíž bylo dosaženo mezi elegiemi a satirami

–  poprvé se v Karyotakisově poezii objevuje reakce na soudobé společenské problémy

–  ironie, jež se objevovala již dříve, zde dosahuje své vrcholné podoby

–  stejně jako u druhé sbírky i zde titul odkazuje přímo k podstatě básní – Karyotakis vyjadřuje jasně, že charakter poezie je truchlivý a ironický, tedy dvojaký, stejně tak i básníkův život – spojení poezie a života

–  forma – jazyková neortodoxnost, metrická i veršová pestrost, narušování harmonie básně pomocí přesahů – směřování k prozaickým útvarům, časté metafory, protiklady

[1]  Kolektiv autorů, 2008, s. v. Ελεγία και Σάτιρες.

….

Τί νέοι πού φτάσαμεν ἐδῶ, στό ἔρμο νησί, στό χεῖλος

τοῦ κόσμου, δῶθε ἀπ’ τ’ ὄνειρο καί κεῖθε ἀπό τή γῆ!

Ὅταν ἀπομακρύθηκεν ὁ τελευταῖος μας φίλος,

ἤρθαμε ἀγάλι σέρνοντας τήν αἰωνία πληγή.

Μέ μάτι βλέπουμε ἀδειανό, μέ βῆμα τσακισμένο

τόν ἴδιο δρόμο παίρνουμε καθένας μοναχός,

νιώθουμε τ’ ἄρρωστο κορμί, πού ἐβάρυνε , σάν ξένο,

ὑπόκωφος ἀπό μακριά ἡ φωνή μας φτάνει ἀχός.

Ἡ ζωή διαβαίνει, πέρα στόν ὁρίζοντα σειρήνα,

μά θάνατο, καθημερνό καί χολή

μόνο, γιά μᾶς ἡ ζωή θα φέρει, ὅσο ἄν γελᾶ ἡ ἀχτίνα

τοῦ ἥλιου καί οἱ αὖρες πνέουνε. Κ’ εἴμαστε νέοι, πολύ

νέοι, καί μᾶς ἄφησεν ἐδῶ, μιά νύχτα, σ’ ἕνα βράχο,

τό πλοῖο πού τώρα χάνεται στοῦ ἀπείρου τήν καρδιά,

χάνεται και ρωτιόμαστε τί νά ‘χουμε, τί νά ‘χω,

πού σβήνουμε ὅλοι, φεύγουμ’ ἔτσι νέοι, σχεδόν παιδιά!

ΟΙ ΑΓΑΠΕΣ

Θά ’ρθουν ὅλες μιά μέρα, καί γύρω μου

θά καθίσουν βαθιά λυπημένες.

Φοβισμένα σπουργίτια τά μάτια τους,

θά πετοῦνε στήν κάμαρα μέσα.

Ὠχρά χέρια θά σβήνουν στό σύθαμπο

καί θανάσιμα χείλη θά τρέμουν.

«Ἀδελφέ» θά μοῦ ποῦν «δέντρα φεύγουνε

μές στή θύελλα, καί πιά δέ μποροῦμε,

δέν ὁρίζουμε πιά τό ταξίδι μας.

Ἕνα θάνατο πάρε καί δῶσε.

Ἐμεῖς, κοίτα, στά πόδια σου ἀφήνουμε,

συναγμένο ἀπό χρόνια, τό δάκρυ.

»Τά χρυσά ποῦ ’ναι τώρα φθινόπωρα,

ποῦ τά θεῖα καλοκαίρια στά δάση;

Ποῦ οἱ νυχτιές μέ τόν ἄπειρον, ἔναστρο

οὐρανό, τά τραγούδια στό κύμα;

Ὅταν πίσω καί πέρα μακραίνανε,

ποῦ νά ἐπῆγαν χωριά, πολιτεῖες;

»Οἱ θεοί μᾶς ἐγέλασαν, οἱ ἄνθρωποι,

κ’ ἤρθαμε ὅλες ἀπόψε κοντά σου,

γιατί πιά τήν ἐλπίδα δέν ἄξιζε

τό σκληρό μας, ἀβέβαιο ταξίδι.

Σά φιλί, σάν ἐκεῖνα πού ἀλλάζαμε,

ἕνα θάνατο πάρε καί δῶσε.»

Θά τελειώσουν. Ἐπάνω μου γέρνοντας

θ’ ἀπομείνουν βουβές, μυροφόρες.

Ὁλοένα στήν ἥσυχη κάμαρα

θά βραδιάζει, καί μήτε θά βλέπω

τά μεγάλα σάν ἔκπληκτα μάτια τους

πού γεμίζανε φῶς τή ζωή μου...

ΚΡΙΤΙΚΗ

Δέν εἶναι πιά τραγούδι αὐτό, δέν εἶναι ἀχός

ἀνθρώπινος. Ἀκούγεται νά φτάνει

σάν τελευταία κραυγή, στά βάθη τῆς νυχτός,

κάποιου πὄχει πεθάνει.

ΣΤΟ ΑΓΑΛΜΑ ΤΗΣ ΕΛΕΥΘΕΡΙΑΣ ΠΟΥ ΦΩΤΙΖΕΙ ΤΟΝ ΚΟΣΜΟ

Λευτεριά, Λευτεριά, σχίζει, δαγκάνει

τούς οὐρανούς τό στέμμα σου. Τό φῶς σου,

χωρίς νά καίει, τυφλώνει τό λαό σου.

Πεταλοῦδες χρυσές οἱ Ἀμερικάνοι,

λογαριάζουν πόσα δολάρια κάνει

σήμερα τό ὑπερούσιο μέταλλό σου.

Λευτεριά, Λευτεριά, θά σ’ ἀγοράσουν

ἔμποροι κάι κονσόρτσια κ’ ἑβραῖοι.

Εἶναι πολλά τοῦ αἰῶνος μας τά χρέη,

πολλές οἱ ἁμαρτίες, πού θά διαβάσουν

οἱ γενεές, ὅταν σέ παρομοιάσουν

μέ τό ποτραῖτο τοῦ Dorian Gray.

Λευτεριά, Λευτεριά, σέ νοσταλγοῦνε,

μακρινά δάση, ρημαγμένοι κῆποι,

ὅσοι ἄνθρωποι προσδέχονται τή λύπη

σάν ἔπαθλο τοῦ ἀγῶνος, καί μοχθοῦνε,

καί τή ζωή τους ἐξακολουθοῦνε,

νεκροί πού ἡ καθιέρωσις τούς λείπει.

ΕΙΣ ΑΝΔΡΕΑΝ ΚΑΛΒΟΝ

Ω μεγάλε Ζακύνθιε,

τῶν ὠδῶν σου τά μέτρα,

ὑψηλά, σοβαρά,

τούς ἀγῶνες ἐκάλυπτον

ἐκτεταμένους.

Τῆς δουλείας τά βάρβαρα

σκοτάδια κατεξέσχισεν,

ὅταν ἐγράφη πύρινος,

ἡ ἀστραπή τῶν ὅπλων

(καί ἡ ἀρετή σου).

Ὡς ἥλιος, ἀναβάν

τόν Ὄλυμπον, ἐστάθη

πάνω εἰς γυμνά χωράφια,

εἰς ἀνθισμένα ἐρείπια,

γνώριμον κλέος.

Ἀλλά τό θεῖον ἔναυσμα

ἡ φωνή σου δέν εἶναι

τώρα πλέον. Μᾶς ἔρχεται

μακρινός καί παράταιρος

ἦχος τυμπάνου.

Ὁλόκληρος αἰών,

χείμαρρος, τήν Ἑλλάδα,

ταραγμένος, ἐσάρωσεν

ἀπό τά ἰδανικά σου,

τήν οἰκουμένην.

Κράτει λοιπόν, ὦ γέροντα,

τήν ἐπιτύμβιον πλάκα.

Τό πεπαλαιωμένον σου

τραγούδι κράτει. Φύγε,

παραίτησόν μας.

Ἤ, ἄν προτιμᾶς, ἐξύμνησον,

ἀντίς γεγυμνωμένων

ξιφῶν, ὅσα μαστίγια

πρός θρίαμβον ἐπισείονται

τῶν καφενείων.

Ἵππους δέν ἐπιβαίνουσι,

ἀμή τήν ἐξουσίαν

καί τοῦ λαοῦ τόν τράχηλον,

ἰδού, μάχονται οἱ ἥρωες

μέσα εἰς τά ντάνσιγκ.

Τίς δάφνες τοῦ Σαγγάριου

ἡ Ἐλευθερία φορέσασα,

γοργά ἀπό μίαν χεῖρα

σ’ ἄλλην περνᾶ καί σύρεται,

δούλη στρατῶνος.

Καθώς, ὅταν τήν εὔκολον

λείαν ἀποκομίσει,

φεύγει, διστάζει, κ’ ἔπειτα

σέ μιά γραμμήν ἑλίσσεται

πλῆθος μυρμήγκων,

μεγάλα προπορεύονται

ἔντομα, μέγα φέροντα

βάρος, ἀκολουθοῦσι,

μέ φορτίο ἐλαφρότερο,

μικρότερα ἄλλα,

καί δέ βλέπουν στό πλάγι τους

τό παιδάκι πού στέκει

νά γελᾶ τόν ἀγῶνα των,

καί δέ βλέπουν ὅτι ὔψωσε

τώρα το πέλμα -

οὕτο τήν χώραν νέμεται

ἡ στρατιά τῆς ἥττης,

τοῦ λαοῦ τήν ἀπόφασιν,

ἄτεγκτον, φοβεράν,

περιφρονοῦσα.

Ἀλλά τί λέγω; Θρήνησε,

θρήνησε τήν πατρίδα,

νεκράν ὅπου σκυλεύουν

ἀλλοφρονοῦντα τέκνα της,

ὦ Ἀνδρέα Κάλβε.

Μικράν, μικράν, κατάπτυστον

ψυχήν ἔχουν αἱ μᾶζαι,

ἰδιοτελῆ καρδίαν,

καί παρειάν ἀναίσθητον

εἰς τούς κολάφους.

ΟΛΟΙ ΜΑΖΙ

Ὅλοι μαζί κινοῦμε, συρφετός,

Γυρεύοντας ὁμοιοκαταληξία.

Μιά τόσο εύγενικιά φιλοδοξία

ἔγινε τῆς ζωῆς μας ὁ σκοπός.

Ἀλλάζουμε μέ ἤχους καί συλλαβές

τά αἰσθήματα στή χάρτινη καρδιά μας,

δημοσιεύουμε τά ποιήματά μας,

γιά νά τιτλοφορούμεθα ποιητές.

Ἀφήνουμε στό ἀγέρι τά μαλλιά

καί τή γραβάτα μας. Παίρνουμε πόζα.

Ἁνυπόφορη νομίζουμε πρόζα

τῶν καλών ἀνθρώπων τή συντροφιά.

Μόνο γιά μᾶς ὑπάρχουν τοῦ Θεοῦ

τά πλάσματα καί, βέβαια, ὅλη ἡ φύσις.

Στή Γῆ γιά νά στέλνουμε ἀνταποκρίσεις,

ἀνεβήκαμε στ’ ἄστρα τ’ οὐρανοῦ.

Κι ἄν πειναλέοι γυρνᾶμε ὅλιμερίς,

κι ἄν ξενυχτοῦμε κάτου ἄπ’ τά γεφύρια,

ἐπέσαμε θύματα ἐξιλαστήρια

τοῦ «περιβάλλοντος», τῆς «εποχῆς».

ΔΗΜΟΣΙΟΙ ΥΠΑΛΛΗΛΟΙ

Οἱ ὑπάλληλοι ὅλοι λιώνουν καί τελειώνουν

σάν στῆλες δύο δύο μές στά γραφεῖα.

(Ἠλεκτρολόγοι θά ’ναι ἡ Πολιτεία

κι ὁ Θάνατος, πού τούς ἀνανεώνουν.)

Κάθονται στίς καρέκλες, μουτζουρώνουν

ἀθῶα λευκά χαρτιά, χωρίς αἰτία.

«Σύν τῇ παρούσῃ ἀλληλογραφίᾳ

ἔχομεν τήν τιμήν» διαβεβαιώνουν.

Καί μοναχά ἡ τιμή τούς ἀπομένει,

ὅταν ἀνηφορίζουνε τούς δρόμους,

τό βράδυ στίς ὀχτώ, σάν κουρντισμένοι.

Παίρνουν κάστανα, σκέπτονται τούς νόμους,

σκέπτονται τό συνάλλαγμα, τούς ὤμους

σηκώνοντας οἱ ὑπάλληλοι οἱ καημένοι.

Ο ΜΙΧΑΛΙΟΣ

Τό Μιχαλιό τόν πήρανε στρατιώτη.

Καμαρωτά ξεκίνησε κι ὡραῖα

μέ τό Μαρή καί μέ τόν Παναγιώτη.

Δέ μπόρεσε νά μάθει κάν τό «ἐπ’ ὤμου».

Ὅλο ἐμουρμούριζε: «Κύρ Δεκανέα,

ἄσε με νά γυρίσω στό χωριό μου».

Τόν ἄλλο χρόνο, στό νοσοκομεῖο,

ἀμίλητος τόν οὐρανό κοιτοῦσε.

Ἐκάρφωνε πέρα, σ’ ἕνα σημεῖο,

τό βλέμμα του νοσταλγικό καί πράο,

σά νά ’λεγε, σά νά παρακαλοῦσε:

«Ἀφῆστε με στό σπίτι μου νά πάω».

Κι ὁ Μιχαλιός ἐπέθανε στρατιώτης.

Τόν ξεπροβόδισαν κάτι φαντάροι,

μαζί τους ὁ Μαρής κι ὁ Παναγιώτης.

Ἀπάνω του σκεπάστηκεν ὁ λάκκος,

μά τοῦ ἄφησαν ἀπέξω τό ποδάρι:

Ἦταν λίγο μακρύς ὁ φουκαράκος.

ΥΠΟΘΗΚΑΙ

Ὅταν οἱ ἄνθρωποι θέλουν νά πονεῖς,

μποροῦνε μέ χίλιους τρόπους.

Ρίξε τό ὅπλο καί σωριάσου πρηνής,

ὅταν ἀκούσεις ἀνθρώπους.

Ὅταν ἀκούσεις ποδοβολητά

λύκων, ὁ Θεός μαζί σου!

Ξαπλώσου χάμου μέ μάτια κλειστά

καί κράτησε τήν πνοή σου.

Κράτησε κάποιον τόπο μυστικό,

στόν πλατύ κόσμο μιά θέση.

Ὅταν οἱ ἄνθρωποι θέλουν τό κακό,

τοῦ δίνουν ὄψη ν’ ἀρέσει.

Τοῦ δίνουν λόγια χρυσά, πού νικοῦν

μέ τήν πειθώ, μέ τό ψέμα,

ὅταν [οἱ] ἄνθρωποι διαφιλονικοῦν

τή σάρκα σου καί τό αἷμα.

Ὅταν ἔχεις μιά παιδική καρδιά

καί δέν ἔχεις ἕνα φίλο,

πήγαινε βάλε βέρα στά κλαδιά,

στή μπουτονιέρα σου φύλλο.

Ἄσε τά γύναια καί τό μαστροπό

Λαό σου, Ρῶμε Φιλύρα.

Σέ βάραθρο πέφτοντας ἀγριωπό,

κράτησε σκῆπτρο καί λύρα.

ΩΧΡΑ ΣΠΕΙΡΟΧΑΙΤΗ

Ἦταν ὡραῖα ὡς σύνολο τά ἐπιστημονικά

βιβλία, οἱ αἱματόχρωμες εἰκόνες τους, ἡ φίλη

πού ἀμφίβολα κοιτάζοντας ἐγέλα μυστικά,

ὡραῖο κι ὅ,τι μᾶς ἔδιναν τά φευγαλέα της χείλη...

Τό μέτωπό μας ἔκρουσε τόσο ἁπαλά, μέ τόση

ἐπιμονή, πού ἀνοίξαμε γιά νά ’μπει σάν κυρία

ἡ Τρέλα στό κεφάλι μας, ἔπειτα νά κλειδώσει.

Τώρα ἡ ζωή μας γίνεται ξένη, παλιά ἱστορία.

Τό λογικό, τά αἰσθήματα μᾶς εἶναι πολυτέλεια,

βάρος, καί τά χαρίζουμε τοῦ κάθε συνετοῦ.

Κρατοῦμε τήν παρόρμηση, τά παιδικά μας γέλια,

τό ἔνστικτο ν’ ἀφηνόμεθα στό χέρι τοῦ Θεοῦ.

Μιά κωμωδία ἡ πλάση Του σάν εἶναι φρικαλέα,

Ἐκεῖνος, πού ἔχει πάντοτε τήν πρόθεση καλή,

εὐδόκησε στά μάτια μας νά κατεβάσει αὐλαία

-ὤ, κωμωδία!- τό θάμπωμα, τ’ ὄνειρο, τήν ἀχλύ.

...Κ’ ἦταν ὡραία ὡς σύνολο ἡ ἀγορασμένη φίλη,

στό δείλι αὐτό τοῦ μακρινοῦ πέρα χειμῶνος, ὅταν,

γελώντας αἰνιγματικά, μᾶς ἔδινε τά χείλη

κ’ ἔβλεπε τό ἐνδεχόμενο, τήν ἄβυσσο πού ἐρχόταν.

Η ΠΕΔΙΑΣ ΚΑΙ ΤΟ ΝΕΚΡΟΤΑΦΕΙΟΝ

(Πίναξ ἡμιτελής)

Ἔχει πιά δύσει ὁ ἥλιος τοῦ χειμώνα,

καί γρήγορα, σά θέατρο, σκοτεινιάζει,

ἤ σά νά πέφτει πέπλο σέ μιά εἰκόνα.

Ἄλλο δέ βρίσκει ὁ ἄνεμος, ταράζει

μόνο τ’ ἀγκάθια στήν πεδιάδα ὅλη,

μόνο κάποιο χαρτί σ’ ὅλη τή φύση.

Μά τό χαριτωμένο περιβόλι

αἷμα καί δάκρυα τό ’χουνε ποτίσει.

Ἀδιάκοπα τά δέντρα ξεκινοῦνε,

κ’ οἱ πέτρινοι σταυροί σκίζουν σά χέρια

τόν οὐρανό ’πού σύννεφα περνοῦνε,

τόν οὐρανό πού εἶναι χωρίς ἀστέρια.

(Ὡραῖο, φριχτό καί ἀπέριττο τοπίον!

Ἐλαιογραφία μεγάλου διδασκάλου.

Ἀλλά τοῦ λείπει μιά σειρά ἐρειπίων

κ’ ἡ ἐπίσημος ἀγχόνη τοῦ Παγκάλου.)

ΜΙΚΡΗ ΑΣΥΜΦΩΝΙΑ ΕΙΣ Α ΜΕΙΖΟΝ

Ἄ! κύριε, κύριε Μαλακάση,

ποιός θά βρεθεῖ νά μᾶς δικάσει,

μικρόν ἐμέ κ’ ἐσᾶς μεγάλο,

ἴδια τόν ἕνα και τόν ἄλλο;

Τούς τρόπους, τό παράστημά σας,

τό θελκτικό μειδίαμά σας,

τό monocle πού σᾶς βοηθάει

νά βλέπετε μόνο στό πλάι

καί μόνο αὐτούς νά χαιρετᾶτε

ὅσοι μοιάζουν ἀριστοκράται,

τήν περιποιημένη φάτσα,

τήν ὑπεροπτική γκριμάτσα

ἀπό τή μιά μεριά νά βάλει

τῆς ζηγαριᾶς, κι ἀπό τή ἄλλη

πλάστιγγα νά βροντήσω κάτου,

μισητό σκήνωμα, θανάτου

ἄθυρμα, συντριμμένο βάζον,

ἐγώ, κύμβαλον ἀλαλάζον.

Ἄ! κύριε, κύριε Μαλακάση,

ποιός τελευταῖος θά γελάσει;

ΙΔΑΝΙΚΟΙ ΑΥΤΟΧΕΙΡΕΣ

Γυρίζουν τό κλειδί στήν πόρτα, παίρνουν

τά παλιά, φυλαγμένα γράμματά τους,

διαβάζουν ἥσυχα, κ’ ἔπειτασέρνουν

γιά τελευταία φορά τά βήματά τους.

Ἦταν ἡ ζωή τους, λένε, τραγωδία.

Θεέ μου, τό φριχτό γέλιο τῶν ἀνθρώπων,

τά δάκρυα, ὁ ἱδρώς, ἡ νοσταλγία

τῶν οὐρανῶν, ἡ ερημία τῶν τόπων.

Στέκονται στό παράθυρο, κοιτᾶνε

τά δέντρα, τά παιδιά, πέρα τή φύση,

τούς μαρμαράδες πού σφυροκοπᾶνε,

τόν ἥλιο πού γιά πάντα θέλει δύσει.

Ὅλα τελείωσαν. Τό σημείωμα νά το,

σύντομο, ἁπλό, βαθύ, καθώς ταιριάζει,

αδιαφορία, συγχώρηση γεμάτο

γιά κεῖνον πού θά καίει καί θά διαβάζει.

Βλέπουν τόν καθρέφτη, βλέπουν τήν ὥρα,

ρωτοῦν ἄν εἶναι τρέλα τάχα ἤ λάθος,

«ὅλα τελείωσαν» ψιθυρίζουν «τώρα»,

πώς θ’ ἀναβάλουν βέβαιοι κατά βάθος.

Poslední básně[1]

–  po vydání třetí básnické sbírky se Karyotakis ocitá ve stádiu krize projevu, chtěl svou tvorbu směřovat k próze, v období duben–červen 1928 napsal minimálně tři další básně, všechny byly zveřejněny až několik let po jeho smrti

–  jedná se o básně Αισιοδοξία, Όταν κατεβούμε τη σκάλα..., Πρέβεζα

ΑΙΣΙΟΔΟΞΙΑ

Ἄς ὑποθέσουμε πώς δέν ἔχουμε φτάσει

στό μαῦρο ἀδιέξοδο, στήν ἄβυσσο τοῦ νοῦ.

Ἄς ὐποθέσουμε πώς ἤρθανε τά δάση

μ’ αὐτοκρατορικήν ἐξάρτυση πρωινοῦ

θριάμβου, μέ πουλιά, μέ τό φῶς τ’ οὐρανοῦ

καί μέ τόν ἥλιον ὅπου θά τά διαπεράσει.

Ἄς ὑποθέσουμε πώς εἴμαστε ἐκειπέρα,

σέ χῶρες ἄγνωστες τῆς Δύσης, τοῦ Βορρᾶ∙

ἐνῶ πετοῦμε τό παλτό μας στόν ἀέρα,

οἱ ξένοι βλέπουνε περίεργα, σοβαρά.

Γιά νά μᾶς δεχτεῖ κάποια λαίδη τρυφερά,

ἔδιωξε τούς ὑπηρέτες της ὁλημέρα.

Ἄς ὑποθέσουμε πώς τοῦ καπέλου ὁ γύρος

ἄξαφνα ἐφάρδυνε, μά ἐστένεψαν, κολλοῦν

τά παντελόνια μας, καί, μέ τοῦ πτερνιστῆρος

τό πρόσταγμα, χιλιάδες ἄλογα κινοῦν.

Πηγαίνουμε ―σημαῖες στόν ἄνεμο χτυποῦν―

ἥρωες σταυροφόροι, σωτῆρες τοῦ Σωτῆρος.

Ἄς ὑποθέσουμε πώς δέν ἔχουμε φτάσει

ἀπό ἑκατό δρόμους τά ὅρια τῆς σιγῆς,

κι ἄς τραγουδήσουμε, τό τραγούδι νά μοιάσει

νικητήριο σάλπισμα, ξέσπασμα κραυγῆς―

τούς πυρρούς δαίμονες, στά ἔγκατα τῆς γῆς,

καί, ψηλά, τούς ἀνθρώπους νά διασκεδάσει.

[ΟΤΑΝ ΚΑΤΕΒΟΥΜΕ ΤΗ ΣΚΑΛΑ...]

Ὅταν κατέβουμε τή σκάλα, τί θά ποῦμε

στούς ἴσκιους πού θά μᾶς ὑποδεχτοῦνε,

αὐστηροί γνώριμοι, ἀόριστοι φίλοι,

μ’ ἕνα χαμόγελο στ’ ἀνύπαρκτά τους χείλη;

Τουλάχιστον δωπέρα εἴμαστε μόνοι,

περνάει ἡ μέρα μας, ἡ ἄλλη ξημερώνει,

καί μές στά μάτια μας διατηροῦμε ἀκόμα

κάτι ποῦ δίνει στά πράγματα χρῶμα.

Ἀλλά ἐκεῖ κάτου τί νά ποῦμε, ποῦ νά πᾶμε;

Ἀναγκαστικά ἕνας τόν ἄλλο θά κοιτᾶμε,

μέ κομμένα τά χέρια στούς ἀγκῶνες,

ἀσάλευτοι σάν πρόσωπα σέ εἰκόνες.

Ἄν ἔρθει κανείς τήν πλάκα μας νά χτυπήσει,

θά φαντάζεται πώς ἔχουμε ζήσει.

Ἄν πάρει ἕνα τριαντάφυλλο ἤ ἀφήσει χάμου,

τό τριαντάφυλλο θά ’ναι τῆς ἄμμου.

Κι ἄν ποτέ στά νύχια μας ἀνασηκωθοῦμε,

τίς βίλες τοῦ Posilipo θά ἰδοῦμε,

Κύριε, Κύριε, καί τό τερραίν τοῦ Παραδείσου

ὅπου θά παίζουν cricket οἱ ὀπαδοί Σου.

[1]  Karyotakis, 1992, s. 369.

ΠΡΕΒΕΖΑ

Θάνατος εἶναι οἱ κάργες πού χτυπιοῦνται

στούς μαύρους τοίχους καί στά κεραμίδια,

θάνατος οἱ γυναῖκες πού ἀγαπιοῦνται

καθώς νά καθαρίζουνε κρεμμύδια.

Θάνατος οἱ λεροί, ἀσήμαντοι δρόμοι

μέ τά λαμπρά, μεγάλα ὀνόματά τους,

ὁ ἐλαιώνας, γύρω ἡ θάλασσα, κι ἀκόμη

ὁ ἥλιος, θάνατος μέσα στούς θανάτους.

Θάνατος ὁ ἀστυνόμος πού διπλώνει,

γιά νά ζυγίσει, μιά «ἐλλιπῆ» μερίδα,

θάνατος τά ζουμπούλια στό μπαλκόνι

κι ὁ δάσκαλος μέ την ἐφημερίδα.

Βάσις, Φρουρά, Ἑξηκονταρχία Πρεβέζης.

Τήν Κυριακή θ’ ἀκούσουμε τή μπάντα.

Ἐπῆρα ἕνα βιβλιάριο Τραπέζης,

πρώτη κατάθεσις δραχμαί τριάντα.

Περπατώντας ἀργά στήν προκυμαία,

«ὑπάρχω;» λές, κ’ ὕστερα: «δέν ὑπάρχεις!»

Φτάνει τό πλοῖο. Ὑψωμένη σημαία.

Ἴσως ἔρχεται ὁ κύριος Νομάρχης.

Ἄν τουλάχιστον, μέσα στούς ἀνθρώπους

αὐτούς, ἕνας ἐπέθαινε ἀπό ἀηδία...

Σιωπηλοί, θλιμμένοι, μέ σεμνούς τρόπους,

θά διασκεδάζαμε ὅλοι στήν κηδεία.

Próza

–  v posledním období svého života se Karyotakis věnoval prozaickým útvarům, s nimiž měl již určité zkušenosti, roku 1920 uveřejnil rozsáhlou povídku nazvanou Το καύκαλο, ale tehdy byla situace odlišná – básník zrovna vydal svou první básnickou sbírku a byl stále ve fázi tvůrčího hledání

–  v roce 1928 napsal 7 z celkového počtu 9 prozaických textů, všechna tato díla byla více či méně dokladem mnohovrstevné krize, v níž se Karyotakis nacházel

–  charakteristické znaky: hrdinové těchto děl jsou osoby bez vymezujících charakteristických znaků, jsou prezentovány pouze jako hračky osudu, nevíme nic o motivech jejich konání, proud vyprávění je narušován pomocí užívání několika časových rovin, vyvolává dojem útržkovitosti

–  vlivy na Karyotakisovu prozaickou tvorbu – Charles Baudelaire, prozaické dílo Romose Filyrase Ο θεατρίνος της ζωής, dílo Arthura Rimbauda Une Saison en Enfer, nabízí se též srovnání s Kafkou[1]

–  Δεσποινίς Bovary – tvoří třetí část celku nazvaného Τρεις μεγάλες χαρές

–  narušování plynulého vyprávění pomocí použití několika časových rovin, absence dialogu, nepřetržitý proud vyprávění v rámci jednoho ustáleného úhlu pohledu probíhá ve třetí osobě, vypravěč nepřispívá žádným osobním stanoviskem

–  charakteristický prvek surrealismu – tzv. objektivní náhoda[2]

ΔΕΣΠΟΙΝΙΣ ΒΟVARY[3]

Στή μέση τῆς γιορτῆς προχωροῦσε ἀργά. Καθώς ὅλοι βιάζονταν γύρω της, ἦταν σάν ἕνα μαῦρο στίγμα σέ πανί κινηματογράφου. Συντροφιές ἀπό νέους περνοῦσαν. Ἄλλοι τήν ἔβλεπαν κ’ ἐξακολουθοῦσαν τό δρόμο τους, ἄλλοι τῆς ἐσφύριζαν ἕνα κομπλιμέντο, ἄλλοι τῆς ἔλεγαν διστακτικά μιά φράση περιμένοντας ἀπάντηση. Ὅπου ὁ συνωστισμός ἦταν μεγαλύτερος, ἡ τόλμη ἐλευθερώνοταν καί δέν ἀρκοῦσαν τά λόγια. Κάποιος ἐστάθηκε γελώντας μπροστά της, πρόσωπο μέ πρόσωπο, ὥρα πολλή. Ναῦτες ἐπέρασαν δίπλα, κι ὅλοι ἐπρόσεξαν νά τήν σπρώξουν. Κάτι σκοτεινοί τύποι τήν ἀκολουθοῦσαν βῆμα πρός βῆμα.

Ἔνιωθε τόν ἑαυτό της κέντρο ὅλου αὐτοῦ τοῦ πλανοδίου ἐρωτισμοῦ. Χωρίς νά τό καταλαβαίνει, ἐπηρεαζόταν ἀπό τήν ἄγρια θέληση τόσων ἀνδρῶν. Ἐκνευρισμένη ἀκόμη ἀπό τό θόρυβο, τή ζέστη καί τήν προσπάθεια νά προχωρεῖ, στάθηκε σ’ ἕνα κύκλο ἀνθρώπων. Σέ λίγο κάποιος ἦρθε σιμά της. Δέν τόν ἔβλεπε, αἰσθάνοταν ὅμως νά σφίγγεται ὁλοένα πάνω της. Ἔπεφτε ἀπότομα, ὕστερα ἔμενε ἀκίνητος, ὕστερα πάλι πλησίαζε, ἀκριβῶς ὅπως ὁ λεπτοδείχτης, στά μεγάλα ρολόγια τοῦ δρόμου, προχωρεῖ μέ ἀραιά πηδήματα πρός τόν ὡροδείχτη. Τό σῶμα της τώρα, πού τό προστάτευε μόλις ἕνα λεπτό φόρεμα, ἦταν ὁλόκληρο πάνω στό δικό του. Μουδιασμένη, ἐκμηδενισμένη, ἔκλεισε τά μάτια, κ’ ἔγειρε ἐλαφρά. Αὐτός τότε, ἁρπάζοντας μέ βία τό χέρι της, τῆς μίλησε. Ἐγύρισε καί τόν εἶδε. Ἀλήτης. Κόκκινο, ζαρωμένο πρόσωπο, μάτια ἀναμμένα, γένια πυρρά. Τά ροῦχα του, ξεβαμμένα, εἶχαν ἕνα κοκκινωπό χρῶμα. Ἔσκυψε τό κεφάλι της κοκκινίζοντας. Ἦταν λοιπόν ὁ Ἔρως;

Ἐσυνέχισε τό δρόμο της χωρίς ν’ ἀπαντήσει. Τήν ἔσπρωχνε μέσα στό πλῆθος. Ὅταν ἀπομακρύθηκαν στάθηκε καί τοῦ εἶπε νά τήν ὁδηγήσει ὅπου ἤθελε. Αὐτή θά τόν ἀκολουθοῦσε σέ μικρή ἀπόσταση. Ἐκοίταξε δύσπιστος, ἀλλά ἐπροχώρησε. Ἔφτασαν σέ δρόμους ἐρημικούς. Ἐβγῆκαν ἔξω ἀπό τήν πόλη. Τώρα περπατοῦσαν δίπλα σ’ ἕνα φράχτη. Ἦταν πανσέληνος. Ἡ εὐωδιά τῶν κήπων ἐγέμιζε τά στήθη της. Μέσα στή σιωπή ἀκούονταν οἱ γρύλοι καί τά γρήγορα βήματα τῶν δύο ἀνθρώπων. Ἐγύριζε καί τήν ἔβλεπε συχνά. Τό πρόσωπό του φωτιζόταν ἀπό τό φεγγάρι, παίρνοντας μιά ξένη ἔκφραση. Καί ἡ σιλουέτα του, μέ τά παλιά, σχισμένα ροῦχα, καθώς ἐπήγαινε κουτσαίνοντας λίγο, εἶχε κάποιον ἀλλιώτικο, βιβλικό χαρακτήρα. Ἔφταναν σ’ ἕνα δάσος. «Ἐδῶ» εἶπε ὁ ἄντρας βραχνά.

Ἀπό τά μάτια της ἐπέρασαν τήν ἴδια στιγμή εἰκόνες παιδικῶν ἀναμνήσεων. Οἱ χαλκομανίες μέ τά ξανθά ἀγγελούδια πού κρατοῦσαν γιρλάντες ἀπό τριαντάφυλλα καί χαμογελοῦσαν, φυλακισμένα στά φύλλα ἑνός βιβλίου. Οἱ βασίλισσες καί οἱ ἱππότες τῶν παραμυθιῶν. Τό μώβ φορεματάκι τῆς πρώτης κούκλας. Ὁ θάνατος τοῦ ἀδελφοῦ της... Ὕστερα ὅταν μεγάλωσε, τά χρόνια πού ἔζησε μονάχη μέ τή μητέρα της. Ἔχανε κανείς τόν ἁριθμό τους μέσα σ’ ἕνα σκοτεινό δωμάτιο. Καί οἱ ἐνοικιαστές. Ἔχανε κανείς τή σειρά τους...

Ὁ ἄλλος ἦταν εὐτυχής. Σάν πράγμα ἀφέθηκε στά χέρια του. Τήν ἔσχισε σά χαρτί καί τήν πέταξε χάμου μέ θυμό ἀσυγκράτητο, μέ τήν πρωτόγονη ὁρμή τῆς διψασμένης του νιότης. Στίς ἀκούσιες καί ἄτονες ἀρνήσεις της, στίς σβησμένες λέξεις πού ἐπρόφερε ὄχι ἡ ἵδια ἀλλά τό φύλο της, στήν ἔνστικτο ὑποχώρηση τῆς σάρκας της, αὐτός εἶχε ν’ ἀντιτάξει βλαστήμιες καί βρισιές, πού ἐσκέπαζαν, ἐξιλέωναν μέ χυδαιότητα ὅλες τίς ἄσεμνες κινήσεις του. Σκληρό, παγωμένο τό στόμα του, μέ μιά ἀποπνικτική ἀνάσα, ἀληθινή πληγή, ἐσφράγιζε αἱματηρά τούς ὤμους, τά χείλη, τό ἁγνό μέτωπο. Εἶχε τήν ἐντύπωση ὅτι κάπου ἀλλοῦ συνέβαινε αὐτή ἡ φριχτή ἱστορία, κ’ ἔκλεισε τά μάτια της.

Ἐπέρασαν ὧρες. Ἡ αὐγή ἔσκυβε στό ἴνδαλμά της. Τό πελιδνό σῶμα τῆς γυναίκας ἔλαμπε σάν ἄστρο διαρκῶς περσότερο. Μέσα στά δάκρυά της ἐκοίταξε γύρω ἔκπληκτη. Ἐζήτησε νά ντυθεῖ. Δέν ἤθελε νά τήν ἀφήσει. Τῆς μιλοῦσε τώρα μέ τρυφερότητα. Ὕστερα ἄρχισε νά τραγουδάει. Τῆς εἶπε κάτι σάν ἀστεῖο. Τέλος σηκώθηκε καί, χωρίς λόγο, ἐπήδηξε τρεῖς φορές ὅσο μποροῦσε πιό ψηλά, ξεφωνίζοντας ἀσυνάρτητες λέξεις. Σέ λίγη ὥρα τήν ἀγκάλιασε πάλι. Ἦταν εὐτυχής.

[1]  Papajeorjiu, K.: Εισαγωγή. Ο Κ. Γ. Καρυωτάκης έξω από το «φθονερό καταφύγιο» της ποίησης. In Karyotakis, K. J.: Πεζά και μεταφράσεις. Ed. Papajeorjiu, K. Athina: Ekdosis Alexandria, 2008, s. 13–20.

[2]  Siaflekis, Z. I.: „Η «Δεσποινίς Bovary» και ο επερχόμενος μοντερνισμός“. In Συγκριτισμός και Ιστορία της Λογοτεχνίας. Athina: Epikerotita, 1988, s. 142–152.

[3]  Karyotakis, K. J.: Τα πεζά. Ed. Savvidis, J. P. Athina: Nefeli, 1989, s. 33–35.

Η αποχαιρετιστήρια επιστολή του Καρυωτάκη[1]

Είναι καιρός νά φανερώσω τήν τραγωδία μου. Τό μεγαλύτερό μου ἐλάττωμα στάθηκε ἡ ἀχαλίνωτη περιέργειά μου, ἡ νοσηρή φαντασία καί ἡ προσπάθειά μου νά πληροφορηθῶ γιά ὅλες τίς συγκινήσεις, χωρίς, τίς περσότερες, νά μπορῶ νά τίς αἰσθανθῶ. Τή χυδαία ὅμως πράξη πού μοῦ ἀποδίδεται τή μισῶ. Ἐζήτησα μόνο τήν ἰδεατή ἀτμόσφαιρά της, τήν ἔσχατη πικρία. Οὔτε εἶμαι ὁ κατάλληλος ἄνθρωπος γιά τό ἐπάγγελμα ἐκεῖνο. Ὁλόκληρο τό παρελθόν μου πείθει γι’ αὐτό. Κάθε πραγματικότης μοῦ ἦταν ἀποκρουστική.

Εἶχα τόν ἶλιγγο τοῦ κινδύνου. Καί τόν κίνδυνο πού ἦρθε τόν δέχομαι μέ πρόθυμη καρδιά. Πληρώνω γιά ὅσους, καθώς ἐγώ δέν ἔβλεπαν κανένα ἰδανικό στή ζωή τους, ἔμειναν πάντα ἕρμαια τῶν δισταγμῶν τους, κ’ ἐθεώρησαν τήν ὕπαρξή τους παιχνίδι χωρίς οὐσία. Τούς βλέπω νά ἔρχωνται ὁλοένα περσότεροι, μαζύ μέ τούς αἰῶνες. Σ’ αὐτούς ἀπευθύνομαι.

Ἀφού ἐδοκίμασα ὅλες τίς χαρές!!, εἶμαι ἕτοιμος τώρα γιά ἕνα ἀτιμωτικό θάνατο. Λυποῦμαι τούς δυστυχισμένους γονεῖς μου, λυποῦμαι τ’ ἀδέλφια μου. Ἀλλά φεύγω μέ τό μέτωπο ψηλά. Ἤμουν ἄρρωστος.

Σᾶς παρακαλῶ νά τηλεγραφήσετε, γιά νά προδιαθέση τήν οἰκογένειά μου, στό θεῖο μου Δημοσθένη Καρυωτάκη, ὁδός Μονῆς Προδρόμου, πάροδος Ἀριστοτέλους, Ἀθήνας.

Κ. Γ. Κ.

Καί γιά ν’ ἀλλάξουμε τόνο. Συμβουλεύω ὅσους ξέρουν κολύμπι νά μήν ἐπιχειρήσουνε ποτέ νά αὐτοκτονήσουν διά θαλάσσης. Ὅλη τή νύχτα ἀπόψε, ἐπί 10 ὧρες, ἐδερνόμουν μέ τά κύματα. Ἤπια ἄφθονο νερό, ἀλλά κάθε τόσο, χωρίς νά καταλάβω πῶς, τό στόμα μου ἀνέβαινε στήν ἐπιφάνεια. Ὡρισμένως, κάποτε, ὅταν μοῦ δοθῆ εὐκαιρία, θα γράψω τίς ἐντυπώσεις ἑνός πνιγμένου.

Κ. Γ. Κ.

[1]  Savvidis, J. P.: Στα χνάρια του Καρυωτάκη. Athina: Nefeli, 1989, s. 105–106.

Bibliografie

Primární literatura

•  Baudelaire, Ch.: Květy zla. Praha 2003.

•  Karyotakis, K. J.: Τα πεζά. Ed. Savvidis, J. P. Athina 1989.

•  Karyotakis, K. J.: Πεζά και μεταφράσεις. Ed. Papajeorjiu, K. Athina 2008.

•  Karyotakis, K. J.: Τα ποιήματα (1913–1928). Ed. Savvidis, J. P. Athina 1992.

•  Kavafis, K.: Απαντά τα ποιήματα. Ed. Ilinskaya, S. Athina 2003.

•  Lapathiotis, N.: Το βραδυνό τραγούδι των ανθρώπων. [online]. 1970 [cit. 21. ledna 2013].
Dostupné z: <http://www.sarantakos.com/liter/lapathiotis/lapa-eleustix.html>.

•  Lapathiotis, N.: Η ζωή μου: απόπειρα συνοπτικής αυτοβιογραφίας. Athina 1986.

•  Papanikolau, M.: Κριτικά. Athina 1980.

•  Papanikolau, M.: Ποιητικά έργα. Άπαντα τα Ευρέθεντα. Ed. Rembas, M. Ch. Thessaloniki 2008.

•  Papanikolau, M.: Τα ποιήματα. Ed. Korfis, T. Athina 1979.

•  Uranis, K.: Αποχρώσεις. Athina 1971.

•  Uranis, K.: Ποιήματα. Εκλογή. Ed. Sideri, A. Athina 1993.

Sekundární literatura

•  Beaton, R.: Εισαγωγή στη νεότερη ελληνική λογοτεχνία. Athina 1996.

•  Bιωγραφικό σημείωμα. Κώστας Καρυωτάκης. [online] [cit. 22. ledna 2013]. Dostupné z: <http://www.ekebi.gr/frontoffice/portal.asp?cpage=NODE&cnode=461&t=218>

•  Bιωγραφικό σημείωμα. Κώστας Ουράνης. [online] [cit. 18. ledna 2013]. Dostupné z: <http://www.ekebi.gr/frontoffice/portal.asp?cpage=NODE&cnode=461&t=300>

•  Bιωγραφικό σημείωμα. Μήτσος Παπανικολάου. [online] [cit. 20. ledna 2013]. Do-stupné z: <http://www.ekebi.gr/frontoffice/portal.asp?cpage=NODE&cnode=461&t=314>

•  Bιωγραφικό σημείωμα. Ναπολέων Λαπαθιώτης. [online] [cit. 20. ledna 2013]. Dostupné z: <http://www.ekebi.gr/frontoffice/portal.asp?cpage=NODE&cnode=461&t=246>

•  Dikteos, A.: Ναπολέων Λαπαθιώτης. Η ζωή του – το έργο του. Athina 1984.

•  Dunia, Ch.: Κ. Γ. Καρυωτάκης. Η αντοχή μιας αδέσποτης τέχνης. Athina 2001.

•  Filokypru, E.: Παλαμάς, Καρυωτάκης, Σεφέρης, Ελύτης. Η διαρκής ανεπάρκεια της ποίησης. Athina 2006.

•  Hradečný, P. a kolektiv: Dějiny Řecka. Praha 1998.

•  Karavias, P.: Οκτώ μορφές. Athina 1979.

•  Karavias, P.: Κώστας Ουράνης. Το πρόσωπο, το προσωπείο και η σκιά. Ένα δοκίμιο και 19 γράμματα του ποιητή. Athina 1958.

•  Kolektiv autorů: Λεξικό νεοελληνικής λογοτεχνίας. Πρόσωπα. Έργα. Ρεύματα. Όροι. Athina 2008.

•  Kolektiv autorů: Slovník řeckých spisovatelů. Praha 2006.

•  Korfis, T.: Ναπολέων Λαπαθιώτης. Συμβολή και μελέτη της ζωής και του έργου του. Athina 1985.

•  Markakis, P.: Κώστας Ουράνης: Ο ψυχικός και πνευματικός του κόσμος. Ψυχογραφικό δοκίμιο. Athina 1969.

•  Nαπολέων Λαπαθιώτης. Τρία λίγο-πολύ αθησαύριστα ποιήματα σε ελεύθερο στίχο. [online]. 1970 [cit. 21. ledna 2013]. Dostupné z: <http://www.sarantakos.com/liter/lapathiotis/lapa-eleustix.html>.

•  Savvidis, J. P.: Στα χνάρια του Καρυωτάκη. Athina 1989.

•  Siaflekis, Z. I.: Συγκριτισμός και Ιστορία της Λογοτεχνίας. Athina 1988.

•  Sterjopulos, K.: Η ποίηση και το πνεύμα μιας εποχής. Ο Τέλλος Άγρας και το πνεύμα της παρακμής. Athina 1967.

•  Stratis, A. V.: Πενήντα συν κάτι για τον Λαπαθιώτη: Α-Η, Ζωή και έργο. [online]. 1995 [cit. 21. ledna 2013]. Dostupné z: < http://www.sarantakos.com/liter/lapathiotis/sunkati1.html>.

•  Stratis, A. V.: Πενήντα συν κάτι για τον Λαπαθιώτη: Θ–Μ, Περί έρωτος. [online]. 1995 [cit. 21. ledna 2013]. Dostupné z: <http://www.sarantakos.com/liter/lapathiotis/sunkati2.html>.

•  Stratis, A. V.: Πενήντα συν κάτι για τον Λαπαθιώτη: Ν–Υ, Δύο-τρεις συναντήσεις. [online]. 1995 [cit. 30. ledna 2013]. Dostupné z: <http://www.sarantakos.com/liter/lapathiotis/sunkati3.html>.

•  Vitti, M.: Ιστορία της νεοελληνικής λογοτεχνίας. Athina 1994.

•  Vurnas, T.: Ιστορία της σύγχρονης Ελλάδας, β’ τόμος: Από την έλευση του Βενιζέλου στην Ελλάδα (1909) ως την έκρηξη του Ελληνοϊταλικού πολέμου (1940). Athina 1998.

Články v periodickém tisku

•  Filokypru, E.: „The greek post-symbolist poet’s place in society“. Modern Greek Studies Yearbook, 8, 1992, s. 231–240.

•  Savvidis, J. P.: „Ο Καρυωτάκης και οι κριτικοί του (1919–1928)“. Nea Estia, t. 1065 (1971), s. 1568–1590.

•  Vojatzoglu, A.: „Ὁ Ναπολέων Λαπαθιώτης καί ἡ τέχνη τῆς παρωδίας“. Nea Estia, t. 1841, 2011, s. 240–266.

Přílohy

ΜΗΤΣΟΣ ΠΑΠΑΝΙΚΟΛΑΟΥ[1]

ΚΩΣΤΑΣ ΚΑΡΥΩΤΑΚΗΣ

Εἴμαστε ἄνθρωποι τῶν ἄκρων. Ὁ μέσος ὅρος δέν ὑπάρχει στήν Ἑλλάδα: ἤ εἶσαι μεγάλος ἤ εἶσαι ἕνα μηδενικό. Ἀνάμεσα σ’ αὐτά τά δυό δέ μεσολαβεῖ τίποτε. Πρίν ἀπό λίγα χρόνια χαλοῦσε ὁ κόσμος μέ τόν Καρυωτάκη. Ἦταν ὁ ποιητής, ὁ μεγάλος, ὁ μοναδικός, ὁ ἀναμενόμενος, ὁ τρίτος σταθμός στή νεοελληνική ποίηση μετά τό Σολωμό καί τόν Καβάφη, ὁ ποιητής πού ἔπαιρνε εὐρωπαϊκή πιά σημασία. Ἔπειτα ἦρθε μιά περίοδος πού οἱ φωνές χαμήλωσαν τόν τόνο τους καί πού τό ζήτημα φάνηκε νά παίρνει τό φυσικό του δρόμο, πού ἦταν κι ὁ καλύτερος. Ἔτσι θά μποροῦσε νά ἐλπίζει κανείς ὅτι τώρα, δέκα χρόνια μετά τό θάνατο τοῦ Καρυωτάκη, μέ τήν εὐκαιρία τῆς ἔκδοσης τῶν «Ἀπάντων» του, ἡ σύγχρονη κριτική, πού τήν παραδέχομαι πολύ πιό ἐξελιγμένη ἀπό τήν κριτική τοῦ 1930, θά τοποθετοῦσε τόν τραγικό αὐτό νέο στή θέση πού τοῦ πρέπει. Εἴμαστε ὅμως οἱ ἄνθρωποι τῶν ἄκρων καί γι’ αὐτό ἔπρεπε νά γκρεμίσουμε τόν Καρυωτάκη ἀπό κεῖ πού τόν ἀνεβάσαμε καί νά τόν ρίξουμε ὅσο τό δυνατόν πιό κάτω.

Μά, ἐνῶ στήν ἀρχή, τότε δηλαδή πού δέν ἔβγαινε περιοδικό χωρίς νά δημιουργήσει γι’ αὐτόν ἕνα διθύραμβο, μιλοῦσαν ἄνθρωποι μάλλον ἀνεύθυνοι - ποιητικοί νεοσσοί τῶν καφενείων χωρίς καμιά κατάρτιση καί γνώση, παιδιά πού πρωτογνώριζαν τήν ποίηση καί τά συνάρπαζε τό παράδοξο καί τό καινούργιο πού συναντοῦσαν στά «Ἐλεγεῖα καί Σάτιρες», γιατί δέν ἤξεραν τίποτε ἄλλο πιό πέρα ἀπ’ αὐτά - σήμερα ἄρχισαν τήν ἐπίθεση δυό πραγματικοί διανοούμενοι, δυό ἄνθρωποι πού ξέρουν νά σκέφτονται καί νά διατυπώνουν τή σκέψη τους, δυό λογοτέχναι μέ τέλεια κατάρτιση κι εὐρύτατη γνώση, οἱ κ.κ. Κ. Θ. Δημαρᾶς καί Γιῶργος Θεοτοκᾶς. Θά συνεχίσουν ἴσως κι ἄλλοι, ἀλλά φαντάζομαι ὅτι αὐτοί δέν θά ἔχουν τό ἴδιο κύρος μέ τούς παραπάνω.

Τήν ἀρχή τήν ἔκανε ὁ κ. Δημαρᾶς μ’ ἕνα σημείωμα στό «Ἐλεύθερο Βῆμα» τῆς 21.2.38. Ὅταν διαβάσει κανείς τό σημείωμα αὐτό, καταλαβαίνει πώς ὅσα γράφει ὁ κ. Δημαρᾶς ἤθελε νά τά πεῖ πρίν ἀπό καιρό, μά δέ τά ἔλεγε, ὄχι γιατί θ’ ἀποτελοῦσε παραφωνία μέσα στούς διθυράμβους ἀλλά γιατί θά τόν ἐμπόδιζαν ν’ ἀκουστεῖ μέ τήν προσοχή πού ἔπρεπε. Περίμενε νά ἐξαντληθοῦν οἱ ὑμνητές γιά νά μιλήσει κι αὐτός.

Ὁ κ. Δημαρᾶς, πού πάντα διακρίνεται γιά τό μέτρο του καί τό συγκράτημά του, αὐτή τή φορά μιλάει ἀνεπιφύλακτα: «Ἐγώ πιστεύω πώς δέν ἦταν κάν ποιητής», «Δέν εὑρῆκα οὔτε ἕνα στίχο του ποτισμένο μέ τή θεία ἐκείνη οὐσία πού ἐξαϋλώνει τό λόγο γιά νά τόν κάνει ποίηση». Καί πιό κάτω: «Μᾶς συγκινεῖ ὁ Καρυωτάκης, ἀλλά ὄχι αἰσθητικά». «Ματαίως θά προσπαθήσει κανείς νά ἀνιχνεύσει ποίηση μέσα στούς στίχους αὐτούς», «Τό διάβασμα τῶν στίχων του δέν μᾶς δίνει καμιά μέθη ποιητική», κλπ.

Καί, παίρνοντας ἕναν ἀρνητικό, καθώς λέει, τρόπο, γιά ν’ ἀποδείξει τήν ἄποψή του - τή στάση τῶν κριτικῶν τοῦ Καρυωτάκη, πού μιλοῦν ἄλλος γιά τήν ἀπαισιοδοξία του, ἄλλος γιά τή φιλοσοφία του καί ἄλλος γιά τό στίχο του, χωρίς, ὅμως, κανένας νά μιλάει γιά τήν ἴδια τήν ποίησή του - καταλήγει στό συμπέρασμα πώς ἀπό τόν Καρυωτάκη ἔλειπε «τό πνεῦμα τῆς ποήσεως» πού εἶναι ἀποτέλεσμα θέλησης τοῦ ποιητοῦ ἤ δωρεᾶς τῆς χάριτος - πράγμα πού, κατά τή γνώμη μου, εἶναι σχεδόν το ἵδιο.

Μά, παραδόξως ἔπειτα ἀπ’ ὅλα αὐτά, ἀμέσως πιό κάτω ὁ κ. Δημαρᾶς προσθέτει:

Ὁ Καρυωτάκης ἀντιπροσωπεύει μέσα στή φιλολογία μας τή γενιά του ὁλόκληρη: τίτλος μεγάλος πού τοῦ ἐξασφαλίζει τήν ἀθανασία∙ ἄς μή προσπαθοῦμε λοιπόν νά στολίσουμε τή δόξα του μέ ποιητικές δάφνες πού δέν τοῦ ἀνήκουν.

Ὅλ’ αὐτά τά ἐγκρίνει καί τά ἐπιδοκιμάζει κι ὁ κ. Θεοτοκᾶς στό ἄρθρο του πού δημοσιεύτηκε στό περασμένο φύλλο τῶν «Νεοελληνικῶν Γραμμάτων». Παραλείπω μάλιστα νά δώσω περίληψή του γιατί οἱ ἀναγνῶστες τοῦ περιοδικοῦ τό ἔχουν πρόχειρο. Τά ξεχωριστά σημεῖα τοῦ ἄρθρο τοῦ κ. Θεοτοκᾶ εἶν’ ἐκεῖ ὅπου χαρακτηρίζει τόν Καρυωτάκη ὥς καλλιτέχνη μέ λιγοστή καλλιέργεια καθώς ἐπίσης κι ἐκεῖ πού γράφει ὅτι, ἄν ψάξουμε στή γενεά τοῦ Καρυωτάκη, θά βροῦμε τρεῖς-τέσσερις, ἴσως καί περισσότερους ποιητές πού εἶναι ἀσφαλῶς καλύτεροι καλλιτέχνες ἀπ’ αὐτόν. Κατά τά ἄλλα συμφωνεῖ μέ τόν κ. Δημαρᾶ, κι ἴσως τόν ξεπερνάει.

Πρίν ἀπαντήσω, θά προσπαθήσω νά τοποθετήσω τόν ἑαυτό μου ἀπέναντι στόν Καρυωτάκη. Ὁμολογῶ ὅτι οἰ ἔξαλλοι ἐνθουσιασμοί γιά τά ποιήματά του δέν μ’ εἶχαν παρασύρει ποτέ. Τά ἀγαποῦσα καί τά θεωροῦσα ὥς τά καλύτερα καί τά πιό ἀντιπροσωπευτικά τῆς περιόδου 1910–1930. Πρίν ἀπό λίγους μῆνες μάλιστα σ’ ἕνα ἄρθρο μου γιά τό Λαφόργκ πού δημοσιεύτηκε στά «Νεοελληνικά Γράμματα», τονίζοντας τήν ἐπίδραση πού εἶχε ὁ Γάλλος αὐτός ποιητής στή νεοελληνική ποίηση, ἔγραφα:

Μά πιό ζωηρή, πιό βαθειά, εἶναι ἡ ἐπίδραση τοῦ Καρυωτάκη, πού τήν ἀνακάτεψε μέ τήν ἐπίδραση ὅλων τῶν Γάλλων ποιητῶν τοῦ τέλους τοῦ περασμένου αἰώνα, ἀπό τόν Μπωντλαίρ ὥς τόν Τουλέ, γιά νά μᾶς δώσει ἕνα ἔργο πού, παρ’ ὅλη τή γοητεία του, μπορεῖ νά τοῦ ἀμφισβητήσει κανείς τήν προσωπικότητα. Ὁ Καρυωτάκης, ποιητής μέ σπουδαῖα χαρίσματα βρισκόταν, ὅταν πέθανε τόσο νέος, στήν περίοδο τοῦ σχηματισμοῦ πού περνάει κάθε ποιητής. Δέν εἶχε κατορθώσει ἀκόμα νά βρεῖ τόν ἑαυτό του καί πάλευε μ’ ἀγωνία νά τόν ἀνακαλύψει μέσ’ ἀπὸ τούς ξένους ποιητές πού νόμιζε πώς τοῦ συγγένευαν. Ἔτσι τό ἔργο του δεχόταν τή ἐπίδρασή τους τόσο ἔντονη καί κυριαρχική, ὥστε νά σκεπάζει τήν ἴδια του τή φωνή. Ἡ ἀφομοίωση γινόταν βέβαια ἀριστοτεχνικά, μά αὐτό δέν ἐμποδίζει ὅταν διαβάζουμε τά «Νηπενθῆ» ἤ τά «Ἐλεγεῖα καί Σάτιρες», νά νομίζουμε πώς ἀκοῦμε φωνές ἀκουσμένες κιόλας ἀπό τόν Μπωντλαίρ ἤ τόν Λαφόργκ. Αὐτό πού σώζει τόν Καρυωτάκη καί τό ἔργο του εἶναι ἡ τεχνική του, ἀπόλυτα προσωπική αὐτή, πρωτότυπη κι ἰδιόρρυθμη, κι ἀκόμα ἡ ἰδιοσυγκρασία του, συγγενική μέ τούς ποιητές πού τόν ἐπηρέασαν καί πού τόν ἔκανε ν’ ἀφομοιώσει τήν ἐπίδραση, ν’ ἀποφύγει τή μίμηση καί νἀ μᾶς συγκινήσει.

Αὐτή ἦταν ἡ γνώμη μου γιά τόν Καρυωτάκη καί φυσικά, δέν ἔχει ἀλλάξει μέσα σέ λίγους μῆνες. Δέ διαφέρει κατά ἕνα μέρος σχεδόν καθόλου ἀπ’ αὐτό πού λέει κι ὁ κ. Δημαρᾶς:

Σέ κάθε του ποίημα μποροῦμε χωρίς σοφία κι ἔρευνα μεγάλες νά σημειώνουμε τό ὄνομα τοῦ δικοῦ μας (;) ἤ τοῦ ξένου ποιητοῦ ἀπό τόν ὁποῖον ἑκάστοτε ἐπηρεάζεται. Ἁλλά ἦταν δέκτης εὐαίσθησίας καταπληκτικῆς πού συγκέντρωνε μέσα του ὅλες τίς διάχυτες τάσεις καί ροπές τῆς γενεᾶς του, τίς ἀποκρυστάλλωσε καί τούς ἔδωσε τελειωτική μορφή.

Μά ἡ ταυτότητα στίς ἀπόψεις μου περιορίζεται μόνο ἐκεῖ. Γιατί ὁ κ. Δημαρᾶς ἀρνιέται κάθε ποιητική ἀξία στόν Καρυωτάκη, πράγμα πού δέ μπορῶ νά τό παραδεχτῶ. Καί γιά νά δικαιολογήσω τή γνώμη μου θά μεταχειριστῶ τόν ἴδιο ἀρνητικό τρόπο πού χρησιμοποιεῖ κι ἐκεῖνος.

Ὁ Καρυωτάκης δέν εἶναι κάν ποιητής καί ὅμως ἀντιπροσωπεύει στή φιλολογία μας τή γενεά του ὁλόκληρη καί γι’ αὐτό θά μείνει ἀθάνατος - ἔτσι λέει ὁ κ. Δημαρᾶς. Μά δέν λέει καθόλου πῶς συμβιβάζεται αὐτό. Μέ ποιούς τίτλους θά ἐξασφαλίσει ὁ Καρυωτάκης τήν ἀθανασία; Τί ἦταν ἀφοῦ δέν ἦταν ποιητής; Καί μέ ποιό δικαίωμα μπορεῖ ν’ ἀντιπροσωπεύει μιά ἐποχή ἕνας ἄνθρωπος πού ἔγραψε στίχους χωρίς ποίηση, ἕνας ἐπιδέξιος θεματογράφος στιχουργός, γιά νά πῶ αύτό πού δέν λέει οὔτε ὁ κ. Δημαρᾶς;

Ὁ κ. Δημαρᾶς σέ πολλά σημεῖα τοῦ ἄρθρου του ἔρχεται σ’ ἀντίθεση μέ τόν ἴδιο τόν ἑαυτό του, μέ ὅσα δηλαδή γράφει πιό πάνω ἤ πιό κάτω, γιατί δέν μπορῶ νά καταλάβω πῶς μπορεῖ ἕνας ποιητής χωρίς ποίηση (ἄν μπορεῖ νά γίνει αὐτό) νά καταλάβει θέση τόσο σημαντική σέ μιά λογοτεχνία ὅπως αὐτή πού θά πάρει ὁ Καρυωτάκης σύμφωνα μέ τό τέλος τοῦ ἄρθρου τοῦ κ. Δημαρᾶ. Ἐγώ τουλάχιστον δέν ξέρω κανέναν ποιητή χωρίς ποίηση, πού νά κέρδισε τήν ἀθανασία. Ἄν ξέρει κανένας ἄλλος, θά μ’ ὑποχρέωνε νά μοῦ τόν ἀναφέρει. Ἄν δέν ὑπάρχει ποίηση στό ἔργο τοῦ Καρυωτάκη, τότε ποιά εἶναι ἡ ἀξία του; Ποῦ βρίσκεται; Φιλοσοφία, σαρκασμός, ἀνθρώπινος πόνος κλπ. μέσα σ’ ἕνα ποίημα χωρίς ποίηση δέ μποροῦν νά ὑπάρχουν ἤ, καλύτερα, δέ μποροῦν, κι ἄν ὑπάρχουν, νά πάρουν τή σημασία πού θά τούς δώσει τό δικαίωμα ν’ ἀντιπροσωπεύουν μιά ἐποχή. Τί θά ἦταν τό ἔργο τοῦ Σολωμοῦ χωρίς τήν ποίηση; Στίχοι πατριωτικοί, στίχοι πού δέν θά ἔδιναν κανένα ρίγος ἀπό τό Εἰκοσιένα, πού θά τό ὑποβιβάζανε ἴσως καί δέ θά μᾶς συγκινοῦσαν ποτέ μέ λυρική ἐντύπωση, μέ τήν ὑψηλότερη δηλαδή μαρτυρία μιᾶς ἐποχῆς.

Ἡ ποίηση τοῦ Καρυωτάκη δέν ἦταν ἁγνή, λέει ὁ κ. Δημαρᾶς. Μά ποιά εἶναι ἡ ἁγνή ποίηση, ποῦ ἀρχίζει καί ποῦ τελειώνει; Ἀρχίζει ἀπό τό Βαλερύ ἤ ἀπό τόν πρῶτο ποιητή τοῦ κόσμου; Ἄς μή παρασυρόμαστε ἀπό θεωρίες, ὡραῖες καί σωστές γιά λίγα χρόνια, πού γκρεμίζονται γρήγορα ἀπό τίς ἀντίθετες θεωρίες, ὡραῖες καί σωστές κι αὐτές. Διάβασα αὐτές τίς μέρες ἕνα τελευταῖο βιβλίο τῶν ἀρχηγῶν τοῦ συρρεαλισμοῦ Μπρετόν καί Ἐλυάρ «Σκέψεις ἀπάνω στήν ποίηση», ὅπου, παίρνοντας ἕνα πρός ἕνα, ὅλους τούς ἄφορισμούς τοῦ Βαλερύ γιά τήν ποίηση, τούς κάνουν νά λένε, ἀλλάζοντας μιά δυό λέξεις στό κείμενό τους, τά ἐντελῶς ἀντίθετα πράγματα. Τόσο, ὅμως, ὁ Βαλερύ ὅσο κι οἱ δυό συρρεαλιστές λένε ὡραιότατα καί μοναδικά πράγματα πού γοητεύουν.

Ἡ ποίηση εἶναι πάντα ἁγνή, ὅπου ὑπάρχει ποίηση. Ἴσως στόν Καρυωτάκη νά μήν ὑπάρχει ὁ πυκνός καί συνεχής ἐκεῖνος λυρισμός, ὁ ἠλεκτρισμός τοῦ ποιήματος, πού μεταμορφώνει τίς λέξεις, πού ἀπλώνει ὥς τό ἄπειρο κι ἐκμηδενίζει τά κοινά νοήματα, πού δημουργεῖ τήν ποιητική μαγεία. Μά σέ ποιόν ἄλλο Ἕλληνα ποιητή ὑπάρχει; Ἴσως μόνο στά τελευταῖα ποιήματα τοῦ Σολωμοῦ, σέ μερικά τοῦ Καβάφη καί σέ τρία τέσσερα τοῦ Παπατσώνη. Μά γι’ αὐτό πρέπει ν’ ἀρνηθοῦμε ὅλους τούς ἄλλους; Οἱ μεγάλοι ποιητές εἶναι σπάνιοι. Μά, ἐκτός ἀπό τούς μεγάλους, ὑπάρχουν κι οἱ καλοί. Ὄχι μετριότητες. Αὐτές στήν ποίηση δέ χωροῦν. Καλοί μέ τήν ἀπόλυτη ἔννοια τῆς λέξεως. Σ’ αὐτούς ὁ λυρισμός εἶναι ἴσως λιγότερο βαθύς, πιό ἀραιός, σκορπισμένος ἐδῶ κι ἐκεῖ, αὐτό, ὅμως, δέν τόν ἐμποδίζει νά γίνεται μερικές φορές τόσο ὀξύς ἤ τόσο γλυκός., ὥστε νά ὀμορφαίνει καί τά μέρη τοῦ ποιήματος ὅπου δέν ὑπάρχει καθόλου.

Αὐτό συμβαίνει μέ τόν Καρυωτάκη. Ἔχει, βέβαια, στίχους κοινούς, στίχους χωρίς καμιά ποίηση ἴσως, μά ἔξαφνα μιά κραυγή ξεπετιέται, ἕνα ἐπιφώνημα ἀκούγεται ἤ βλέπουμε μιά εἰκόνα τόσο καλά ἁρπαγμένη ἀπό τή στιγμιαία ζωή, ὥστε ξεχνᾶμε ἀμέσως κάποια δυσφορία πού μᾶς προκάλεσαν οἱ προηγούμενοι στίχοι καί, φωτισμένους ἀπό τήν ἀντανάκλαση τοῦ λυρισμοῦ, τούς δικαιολογοῦμε.

Ὁ Καρυωτάκης ἐξάλλου - ἄν καί ὁ κ. Θεοτοκᾶς λέει τό ἀντίθετο - εἶχε μιά καλλιέργεια μοναδική ἴσως στήν ἐποχή του. Ὄχι μόνο τήν κατάρτιση πού πρέπει νά ἔχει κάθε ποιητής (κι αὐτό τό βεβαιώνω γιατί τόν γνώρισα), αλλά ἤτανε προικισμένος καί μέ τήν καταπληκτική ἐκείνη διαίσθηση πού κάνει κανένα νά μαντεύει καί ὅσα δέν ξέρει, κάι πού μόνοι οἱ πραγματικοί καλλιτέχνες τήν ἔχουν. Ὅλα τά ρεύματα τοῦ πρώτου τετάρτου τοῦ αἰώνα μας, ὅλο τό χάος τῶν ἰδεῶν

πού προηγήθηκε μιᾶς μεταβολῆς χωρίς προηγούμενο, βρῆκαν ἀντίχτυπο σ’ αὐτόν καί τόν μπέρδεψαν ἴσως μέσα σ’ ἕναν λαβύρινθο, ὅπου μ’ ἀγωνία ἔψαχνε νά βρεῖ τό δρόμο του. Ἀπό τήν πρόοδο, ὅμως, πού βλέπουμε στά τελευταῖα του ποιήματα, καταλαβαίνουμε ὅτι τόν ἔβρισκε, ἔστω καί μέσα στό σκοτάδι.

Θυμοῦμαι τήν «Αἰσιοδοξία» του, πού δημοσιεύτηκε μετά τό θάνατό του. Στό ποίημα αὐτό ὁ Καρυωτάκης ἔχει προχωρήσει πολύ πιό πέρα ἀπ’ τά «Ἐλεγεῖα καί Σάτιρες», εἶναι μεταμορφωμένος. Ἡ ἀγωνία του δέν ἔχει πιά τόν ἀνυπόφορο ἐφιαλτικό χαρακτήρα μερικῶν ἄλλων του ποιημάτων. Ἐδῶ ἀνακουφίζει καί, μπορῶ νά πῶ, ἱκανοποιεῖ τόν ἀναγνώστη. Κι αὐτό γιατί ὑπάρχει ὁ πυκνός λυρισμός πού ἀνάφερα παραπάνω, γιατί, ὅσο προχωροῦσε μέσα στήν ποίηση, ἔκανε λαμπρές ἀνακαλύψεις, πού θά τόν ὁδηγοῦσαν ἴσως μιά μέρα στή λύτρωση μέ τό λυρισμό. Μά αὐτός προτίμησε τή λύτρωση μέ τό θάνατο.

[1]  Papanikolau, M.: Κριτικά. Athina: Prosperos, 1980, s. 61–66.

ΓΡΗΓΟΡΙΟΣ ΞΕΝΟΠΟΥΛΟΣ[1]

ΘΟΡΥΒΟΣ

Ὁ Καρυωτάκης ἦταν ἕνας ποιητὴς μὲ πολλὴν ἰδιορρυθμία. Πρὸ πάντων μὲ μιὰ καινούργια στὴν ποίησί μας διάθεσι. Πάντως ἕνας καλὸς ποιητής. Πέθανε –αὐτοκτόνησε– γυρεύοντας ἀκόμα τὸ δρόμο του. Ἂν ζοῦσε, ἴσως θὰ τὸν ἔβρισκε, ἴσως θὰ προχωροῦσε πολὺ κι’ οἱ νέοι τοῦ 1963 θὰ εἶχαν νὰ μελετοῦν καὶ νὰ θαυμάζουν ἕνα ποιητὴ πολὺ διαφορετικὸ ἀπ’ αὐτὸν ποὺ θεοποιοῦν οἱ νέοι τοῦ 1936. Γιατί, μερικοὶ τοὐλάχιστο, τὸν θεοποιοῦν. Κάνουν ἕνα μεγάλο θόρυβο γύρω στ’ ὄνομά του. Ὁ Καρυωτάκης ἔγινε Καρυωτακισμός – κάτι σὰ σχολὴ καὶ σὰ θρησκεία. Ἔφθασαν νὰ τὸν ποῦν «Ἀντιπρόσωπο τῆς ἐποχῆς». Ἔφθασαν νὰ τὸν συγκρίνουν μ’ ἕνα γίγαντα, μ’ ἕνα ποιητὴ παγκόσμιο –τὸν Καβάφη– καὶ νὰ τὸν ἀνακηρύξουν διάδοχό του. Μέτρο, ὅριο, δὲν ἔχουν, βλέπετε, οἱ νέοι ὅταν θορυβοῦν γιὰ νὰ ὑψώνουν ἢ νὰ γκρεμίσουν. Μέσος ὅρος δὲν ὑπάρχει. Ἢ βαοβὰβ ἢ λειχῆνα ἢ Θεὸς ἢ σκύβαλο.

Δυὸ εἶναι τὰ δημοτικώτερα τραγούδια τοῦ Καρυωτάκη. Ἕνα γιὰ κάποιον φουκαρᾶ φαντάρο ποὺ ἦταν ψηλὸς καί, ὅταν πέθανε, δὲν τὸν χώρεσε τὸ φέρετρό του κι’ ἔμειναν τὰ πόδια του ἔξω. Νόστιμο, ποιὸς λέει; Ὁ Σουρῆς ὅμως ἔχει τέτοια πιὸ νόστιμα. Κι’ ἕν’ ἄλλο, σάτυρα δῆθεν τοῦ Μαλακάση:

Ἄ, κύριε, κύριε Μαλακάση.

Ποιὸς νὰ βρεθῇ νὰ μᾶς δικάσῃ,

Μικρὸν ἐμὲ καὶ σᾶς μεγάλο.

Ἴδια τὸν ἕνα καὶ τὸν ἄλλο;

Τὸ βαθὺ νόημα ἐδῶ εἶναι ὅτι ὁ Μαλακάσης εἶναι τάχα μικρὸς κι’ ὁ Καρυωτάκης μεγάλος. Ἀλλ’ αὐτὴ ἡ διαφορὰ τοῦ ἀναστήματος δὲν φαίνεται, λέει, γιὰ τὴν ὥρα. Ὁ Μαλακάσης περνᾷ ἀκόμα γιὰ μεγάλος, γιατὶ ἔχει «τρόπους, παράστημα, θελκτικὸ μειδίαμα, μονόκλ, περιποιημένη φάτσα καὶ ὑπεροπτικὴ γκριμάτσα». Τίποτ’ ἀπ’ αὐτὰ ὁ Καρυωτάκης. Δὲν εἶναι παρὰ ἕνα «μισητὸ σκήνωμα, ἔνα ἄθυρμα θανάτου, ἕνα συντριμμένο βάζο κι’ ἔνα κύμβαλον ἀλαλάζον». Ναί, ἀλλὰ θὰ ἔρθῃ ἡμέρα, ποὺ θἀνανοηθοῦν, θὰ νοιώσουν οἱ στραβοὶ τί μεγάλος ποιητὴς κρύβεται μέσα στὸ μισητὸ σκήνωμα καὶ τί τενεκές, τί ἀληθινὸ κύμβαλον ἀλαλάζον εἶναι ὁ κύριος μὲ τὸ μονόκλ. Καὶ θὰ γίνουν στὸ τέλος κάτι γέλια!

Ἄ, κύριε, κύριε Μαλακάση!

Ποιὸς τελευταῖος θὰ γελάσῃ;

Ὁ Καρυωτάκης, βέβαια, ὁ μικρὸς θὰ φανῇ μεγάλος. Κι’ αὐτὸ λέγεται σάτυρα... τοῦ Μαλακάση καὶ κινεῖ τοὺς νέους σ’ ἐκστάσεις καὶ θαυμασμούς! Ἀλλὰ γιὰ μένα, δὲν εἶναι παρὰ μιὰ φαντασία, μιὰ ἀποκοτιὰ καὶ μιὰ ἀσέβεια.

Ὁ Μαλακάσης δὲν εἶναι μόνο ἕνας «κύριος κύριοι» μὲ ὑπεροπτικὴ γκριμάτσα. Εἶναι κι’ ἕνας θαυμάσιος ποιητής! Νὰ βγαίνῃ λοιπὸν ἕνας νέος και νὰ τοῦ φωνάζῃ πὼς εἶναι μικρὸς μπροστά του, καὶ νὰ τὸν προκαλῇ, καὶ νὰ τοῦ προφητεύῃ πὼς αὐτὸς ὁ νέος, θὰ γελάσῃ τελευταῖος, εἶναι κάτι ποὺ οἱ θαυμασταί του, ἀντὶ νὰ τὸ ἐξαίρουν ὡς σατυρικὸ ἀριστούργημα, ἔπρεπε νὰ τὸ κρύβουν, νὰ τὸ ἀποσιωποῦν, ὡς μιὰ κακὴ πρᾶξι.

Ἀναφέρονται ἐπίσης ἐπιδεικτικὰ καὶ κάτι ἄλλοι σατυρικοὶ στίχοι τοῦ Καρυωτάκη:

... καὶ νὰ βλέπω δίπλα στ’ ὄνομά μου,

Κλεαρέτη Δίπλα-Μαλάμου.

Ἐγὼ –τὶ νὰ σᾶς πῶ!– θὰ τὸ θεωροῦσα καλοτυχία, ἂν τὄβλεπα κάποτε, κατὰ τύχη, «δίπλα στ’ ὄνομά μου», τ’ ὄνομα τῆς κυρίας Μαλάμου κάτω ἀπὸ ἕνα ποίημά της ἢ ἀπὸ ἕνα διήγημα. Αὐτὸ τοῦ Καρυωτάκη τοῦ ἔφερνε πλῆξι κι’ ἀπελπισία. Ἄλλη ἀφορμὴ μὲ θαυμασμούς, κι’ ἐκστάσεις ἐκ μέρους τοῦ νέου: μιὰ ἀσέβεια πρὸς γυναῖκα πού, ἂν καὶ τ’ ὄνομά της σηώνῃ καλαμπούρια κι’ ὁμοιοκαταληξίες, εἶναι ὅμως μιὰ ποιήτρια καὶ μιὰ διηγηματογράφος ποὺ χρωστᾷ νὰ τὴ σέβεται ὁ καθένας.

Ἀλλὰ ξέρουν οἱ νέοι τί θὰ πῇ σεβασμός; Αὐτό, δυστυχῶς, δὲν τὸ ἤξερε οὔτε ὁ Καρυωτάκης. Καὶ τώρα τὸν ἀποθεώνουν ὡς Ἀντιπρόσωπο τῆς ἐποχῆς. Μὲ τὸ δίκηο τους!

ΓΡΗΓΟΡΙΟΣ ΞΕΝΟΠΟΥΛΟΣ

τῆς Ἀκαδημίας Ἀθηνῶν

Ἐλευθέρα Γνώμη, 10.2.1936

[1]  Dunia, Ch.: Κ. Γ. Καρυωτάκης. Η αντοχή μιας αδέσποτης τέχνης. Athina: Kastaniotis, 2001, s. 361–363.

ΒΑΣΟΣ ΒΑΡΙΚΑΣ[1]

Κ. Γ. ΚΑΡΥΩΤΑΚΗΣ

Δέκα χρόνια πᾶνε νὰ συμπληρωθοῦν ἀπ’ τὴ μέρα, ποὺ ὁ ποιητὴς τῶν «Νηπενθῶν» δὲν ὑπάρχει πιά. Κι’ ὅμως ἔρχονται στιγμὲς ποὺ μᾶς φαίνεται πὼς ἀκόμη κινεῖται ἀνάμεσά μας. Τόσο πολὺ νοιώθουμε τὸν ἑαυτό μας μαζύ του δεμένο. Γιατὶ γιὰ τὴ γενιά μας, γιὰ ὅλους δὲν ἦταν ἕνας ἁπλὸς ποιητής. Ἦταν κάτι περισσότερο. Εἶχε καταντήσει πραγματικὸ σύμβολο.

Παιδιὰ ἀκόμη δεχτήκαμε τὴ γοητεία τῆς ποίησής του. Ἡ ἔκδοση τῶν «Ἐλεγείων» του μᾶς συνάντησε πάνω στὰ μαθητικὰ θρανία. Μᾶς ξάφνιασε. Ὄχι τόσο γιὰ τὴν ἀξία τῆς τέχνης του –δὲν εἴμασταν ἀκόμη σὲ θέση νὰ τὴν ἐχτιμήσουμε– ὅσο γιὰ τὶς ἰδέες καὶ τὰ συναισθήματα, ποὺ ἐξέφραζε. Μέσα στοὺς στίχους του ἀνακαλύπταμε τὸν ἑαυτό μας, σ’ ὅ,τι τὸ ἰδιαίτερο νομίζαμε, πὼς αὐτὸς διέθετε. Ἡ ἀπαισιοδοξία του ἦταν καὶ δικιά μας ἀπαισιοδοξία. Ὁ σκεπτικισμός του, καθὼς ἀγκάλιαζε ὅλες τὶς παραδεγμένες ἀξίες τῆς ζωῆς, εἶχε κάτι τὸ κοινὸ μὲ τὴν περιφρόνηση ἢ τὸ πολὺ τὴν ὑπεροπτικὴ συγκατάβαση, ποὺ δείχναμε ἀπέναντι στὰ ἀγαθὰ γεροντάκια, ποὺ ἐπιμένουν μὲ τὸ πιὸ συγκινητικὸ καὶ στομφῶδες ὕφος, νὰ μᾶς ἐμπνεύσουν τὴν ἐμπιστοσύνη σὲ ἰδανικά, ποὺ ἀπὸ καιρὸ τὰ εἴχαμε ξεγράψει σὰν καταστροφικὲς πλάνες. Ἀλήθεια! Ποιὸς μπορεῖ νὰ ξεχάσει τὸ εἰρωνικὸ χαμόγελο, ποὺ αὐτόματα διαγραφόταν στὰ χείλη μας κάθε φορὰ ποὺ βρισκόμασταν μπροστά σὲ μιὰ τέτοια προσπάθεια;

Τὰ «Ἐλεγεῖα» ἦρθαν νὰ μεταβάλουν σὲ πίστη ὅ,τι δὲ μᾶς ἦταν παρὰ ἁπλῆ διάθεση. Μᾶς ἔδωσαν τὸ θεωρητικὸ στήριγμα, ποὺ ἀπεγνωσμένα ζητούσαμε. Εἴδαμε τὴν ἔκδοσή τους σὰν πολύτιμο δῶρο. Τὰ ὑποδεχτήκαμε μέ ἀσυγκράτητη χαρά, πραγματικὸ εὐαγγέλιο, ὥστε λοιπὸν ὁ σκεπτικισμός, ἡ μισανθρωπία, ὁ ἐγωκεντρισμός μας δὲν ἦταν ἀποτέλεσμα ἀδυναμίας, δὲν ἦταν ἐκδήλωση κατωτερότητας καθὼς ἐπέμενε τὸ περιβάλλον μας νὰ μᾶς πείσει ἀλλὰ ὑπεροχῆς ἀπέναντί του. Μᾶς τὸ ἔλεγε ὁ ποιητὴς τῶν «Νηπενθῶν». Μᾶς τὸ ἐπεβεβαίωνε ἡ αὐτοκτονία του. Ἔτσι τοὐλάχιστο πιστεύαμε τότε, ἀνίκανοι νὰ πλησιάσουμε τὸ πραγματικὸ βάθος τοῦ δράματός του, νὰ δοῦμε τὶς ἀληθινὲς αἰτίες τῆς ὕστατης καὶ ἀπεγνωσμένης πράξης του. Πῶς λοιπὸν νὰ μὴ τὸν ἀνεβάσουμε σὲ σύμβολο; Πῶς νὰ μὴ θεωρήσουμε τὸν Καρυωτάκη γιὰ πραγματικὸ πνευματικὸ ὁδηγό, ντυμένο μάλιστα μ’ ἕνα τέτοιο φωτοστέφανο;

Ἡ παιδική φαντασία δὲν ξέρει περιορισμούς. Περιφρονεῖ τὸ μέσον ὅρο. Ἀφίνεται νὰ παρασυρθεῖ ἀπ’ τὸ πάθος της, ἀνεξάρτητα ἂν φέρει τὸ ὄνομα τῆς ἀγάπης ἢ τοῦ μίσους, ἐντελῶς φυσικὰ χωρὶς νὰ ὑπολογίζει τοὺς ἐνδοιασμοὺς τῆς λογικῆς. Ὁ Καρυωτάκης ἦταν γιὰ ὅλους μας τὸ ἰδεατὸ πρότυπο. Τὰ περιθώρια τῶν βιβλίων του ὑπομονετικὰ δέχτηκαν τὰ μαθητικά μας δοκίμια, τὶς πρῶτες παιδιάστικες σκέψεις πάνω στὴ ζωή. Κι’ οἱ στίχοι καὶ οἱ σκέψεις δὲν ἦσαν παρὰ ἀσθενικὸς ἀντίλαλος, ἄθλια μίμηση τῶν δικῶν του προτύπων. Ὅσα κατωρθώσαν νὰ δοῦν τὸ φῶς τῆς δημοσιότητας μποροῦν ἀκόμη καὶ τώρα νὰ τὸ ἐπιβεβαιώσουν. Ὅσα γιὰ τὰ ποιήματά του, ἡ ἀπαγγελία τους εἶχε γίνει κάποτε μοναδική μας ἀπασχόληση. Κι’ ἂν ἀνασκαλέψουμε κάπως τὴ μνήμη μας, θὰ θυμηθοῦμε πὼς κάποτε μόνοι ἢ καὶ μὲ τὴ συντροφιὰ μερικῶν φίλων, σὲ καμμιὰ συνοικιακὴ ταβέρνα, ἢ ἀπόμερο δρομάκο νὰ ἐπαναλαμβάνει μὲ κλαψιάρικο τόνο:

Τί νέοι ποὺ φτάσαμε ἐδῶ, στὸ ἔρμο νησί, στὸ χεῖλος

τοῦ κόσμου, δῶθε ἀπ’ τὸ ὄνειρο καὶ κεῖθε ἀπὸ τὴ γῆ!

ὅταν ἀπομακρύνθηκεν ὁ τελευταῖος μας φίλος

ἤρθαμε ἀγάλι σέρνοντας τὴν αἰωνία πληγή.

Μὲ μάτι βλέπουμε ἀδειανό, μὲ βῆμα τσακισμένο

τὸν ἴδιο δρόμο παίρνουμε καθένας μοναχός,

νιώθουμε τ’ ἄρρωστο κορμί, ποὺ ἐβάρυνε, σὰν ξένο,

ὑπόκωφος ἀπὸ μακρὰ φτάνει ἡ φωνή μας ἀχός.

Ἡ ζωὴ διαβαίνει, πέρα στὸν ὁρίζοντα σειρήνα,

μὰ θάνατο, καθημερνὸ θάνατο καὶ χολὴ

μόνο, γιὰ μᾶς θὰ φέρει, ὅσο ἂν γελᾶ ἡ ἀχτίνα

τοῦ ἥλιου καὶ οἱ αὖρες πνέουνε. Κ’ εἴμαστε νέοι, πολὺ

νέοι, καὶ μᾶς ἄφισεν ἐδῶ, μιὰ νύχτα, σ’ ἕνα βράχο,

τὸ πλοῖο, ποὺ τώρα χάνεται στοῦ ἀπείρου τὴν καρδιὰ,

χάνεται καὶ ρωτιόμαστε τὶ νάχουμε, τὶ νάχω

ποὺ σβύνουμε ὅλοι, φεύγουμε ἔτσι νέοι, σχεδὸν παιδιά!

Ἀπὸ τότε πέρασαν ἀρκετὰ χρόνια. Βρεθήκαμε μέσα στὸ στίβο τῆς ζωῆς. Οἱ περισσότεροι δεθήκαμε μὲ τοὺς καθημερινούς της ἀγῶνες. Ἄλλες χίμαιρες, ἄλλα ἰδανικὰ μᾶς μεταβάλανε σὲ σκλάβους τους. Πιστέψαμε, πολλὲς φορὲς ἀναγκάσαμε τὸν ἑαυτό μας νὰ πιστέψει στὴν ἀνωτερότητά τους, στὸ ἀπόλυτο κῦρος του. Παλαίψαμε καὶ παλεύουμε γιὰ τὴν ὑλοποίησή τους. Μὰ [μὲ] τὴν καινούργια μας πεῖρα ζητήσαμε νὰ δοῦμε τὸν παληὸ ἑαυτό μας. Οἱ περισσότεροι τὸν κατεδίκασαν ἀνέκκλητα. Στὸ ἔργο τοῦ Καρυωτάκη σήμερα δὲ βλέπουμε πιὰ παρὰ τὴν ἀπεγνωσμένη κραυγὴ μιᾶς δραματικῆς ἱστορικῆς στιγμῆς. Διακρίνουμε τὶς καταστροφικὲς συνέπειες ποὺ θὰ εἶχε ἡ ἐξακολούθηση τῆς ἐπίδρασής του. Ἀγωνιζόμαστε, ὅσο μᾶς εἶναι βολετό, νὰ τὴν ἀποφύγουμε. Ἡ ζωὴ μᾶς ἔδειξε ποῦ βρίσκεται ἡ ἀληθινὴ διέξοδος.

Κι’ ὅμως ἔρχονται κάποιες στιγμές, ποὺ καὶ σ’ αὐτὸν τὸν ἀγῶνα μας νοιώθουμε κάποιες ἀμφιβολίες. Ἀδιόρατες ἴσως, ποὺ πρὶν ἀκόμη τολμήσουν νὰ ἐμφανιστοῦν ἐξαφανίζονται. Ἡ παρουσία τους ὅμως δείχνει πὼς κάτι ἀκόμη μένει μέσα μας ἀπ’ τὸν παληὸ ἑαυτό μας. Κι’ ἂν κάποτε ἡ ἄρνησή μας παίρνει μεγαλύτερη ἀπ’ ὅ,τι πρέπει ὀξύτητα, ὁ προσεχτικὸς παρατηρητὴς ἂς μὴ τὸ ἀποδώσει σὲ ἐπιπόλαιο δογματισμό. Ἂν προσέξει περισσότερο, θὰ δεῖ πὼς τὸ μένος μας στρέφεται περισσότερο ἐνάντια στὰ ὑπολείμματα τοῦ παλιοῦ ἑαυτοῦ μας, πὼς γίνεται περισσότερο ἀπὸ ἀντίδραση σ’ αὐτὸν ποὺ δὲ μᾶς ἐπιτρέπει ἐλεύθερα νὰ ἀκολουθήσουμε τὸ δρόμο, ποὺ νομίζουμε πὼς ὁδηγεῖ πρὸς τὴ διέξοδο, παρὰ ἐναντίον τῶν τρίτων. Ἔτσι ἐξηγοῦνται τὰ ἀντιφατικὰ συναισθήματα, ποὺ μᾶς κυριεύουν κάθε φορά, ποὺ ξαναρχόμαστε σ’ επαφὴ μὲ τὸ ἔργο του. Τὸ διαπιστώσαμε μὲ τὴν εὐκαιρία τῆς ἔκδοσης τῶν Ἁπάντων του. Ἡ σκιὰ τοῦ Καρυωτάκη, εἴτε τὸ θέλουμε εἴτε ὄχι, ἐξακολουθεῖ νὰ μᾶς παρακολουθεῖ σὲ κάθε μας βῆμα. Εἶναι ἠ βαριά κατάρα τῆς γενηᾶς μας.

ΒΑΣΟΣ ΒΑΡΙΚΑΣ, Νεοελληνική Λογοτεχνία, Ἰανουάριος 1938

Řecká poezie 20. let 20. století

Tereza Keslová

Vydala Masarykova univerzita v roce 2013

1. vydání, 2013

Sazba: Ing. Vladislav Pokorný – LITERA, Tábor 43a, 612 00 Brno

ISBN 978-80-210-6438-6

[1]  Dunia, 2001, s. 387–390.